Ετικέτες

, ,

1452509_10151820707133315_387144811_n

Εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια, ζούμε ένα εντελώς πρωτόγνωρο πράγμα. Αρκετοί μπορούν να πουν πως με κάποιο τρόπο το έβλεπαν νά’ρχεται και τότε τους έλεγαν Κασσάνδρες. Πάντως η πλειοψηφία είναι φανερό πως, ακόμα κι όταν υψώνει αντιστάσεις, βιώνει ένα εμφανές σοκ. Σε τέτοιες συγκυρίες, είναι χρήσιμο και διδακτικό να ρίχνεις το βλέμμα προς τα πίσω. Μια τέτοια διαδικασία πιθανότατα μπορεί να οδηγήσει σε χρήσιμα συμπεράσματα και να προτείνει δρόμους δράσης για το παρόν και το μέλλον.

Η ιστορία πάντως δεν δίνει έτοιμες συνταγές, γιατί προφανώς δεν επαναλαμβάνεται. Η μελέτη της ιστορίας βοηθάει στο να γίνονται αναγωγές, συγκρισείς και ενίοτε ερμηνείες. Ξεκινώντας πάντως από την λογική πως η ανθρώπινη πορεία στον κόσμο είναι μια διαρκής (ταξική) πάλη, και παραδεχόμενοι πως η παρούσα φάση αποτελεί στιγμή όξυνσης αυτών των αντιθέσεων, λογικό είναι να ξαναδούμε λίγο, παρόμοιες στιγμές στο παρελθόν.
Μια τέτοια περίοδος στην Ελλάδα ήταν χωρίς αμφιβολία η Εθνική αντίσταση και ο εμφύλιος, τα οχτώ χρόνια από το 1941 (χρονιά της ναζισιτκής εισβολής και της συγκρότησης του ΕΑΜ) ως το 1949 (τέλος του εμφυλίου).

1477657_10151820708303315_1260977291_n

Η αντίσταση στη ναζιστική εισβολή και κατοχή ήταν ιδανική συνθήκη και χρυσή ευκαιρία,  να αναδειχθούν και οι ταξικές διαστάσεις. Εξάλλου, ο πυρήνας της αντίστασης ήταν αναμφίβολα το ΕΑΜ. Οι δυνάμεις που εντάχθηκαν σε αυτό πολέμησαν ουσιαστικά για την απελευθέρωση. Το ΕΑΜ δεν ήταν ταυτόσημο με το ΚΚΕ, σίγουρα όμως τα βασικά σημεία της οργάνωσης τα ανέλαβε και τα διεκπεραίωσε το ΚΚΕ. Και κατά τη διάρκεια της αντίστασης, είχε τα σωστά αντανακλαστικά και τη σύνεση, αφενός να οργανώσει υποδειγματικά το στρατιωτικό σκέλος του, αφετέρου όμως και να ασχοληθεί με τις ζωτικές ανάγκες που ο λαός βίωνε στην καθημερινότητα.

Στρατιωτικά, λοιπόν, το ΕΑΜ είχε υπεροχή και αυτή σαφώς οφείλεται στο ΚΚΕ. Στις δεδομένες συνθήκες, όμως, θα περίμενε κανείς πως το ΚΚΕ θα κατόρθωνε να κυριαρχήσει και πολιτικά, ιδεολογικά μέσα στο μέτωπο της αντίστασης. Αυτό όμως δεν συνέβη, θες γιατί δεν το επέτρεπαν οι συνθήκες του πολέμου και τα επείγοντα που αυτές έθεταν, θες γιατί υπήρχαν εγγενείς αδυναμίες. Το δεδομένο αυτό, σε συνδυασμό με την απίστευτη παγίδα που ενορχήστρωσε η Βρετανία και τα ελληνόφωνα τσιράκια της (για να λαϊκίσουμε λιγάκι: ο Τσώρτσιλ, ο Παπανδρέου και ο Γονατάς), οδήγησαν στο Λίβανο και την Καζέρτα. Το ΕΑΜ (και προφανώς το ΚΚΕ) έχει κριθεί και κατηγορηθεί πλειστάκις για τις αδεξιότητές του σε αυτές τις δύο περιστάσεις -που τελικά οδήγησαν στα Δεκεμβριανά και τον Εμφύλιο. Ομοίως έχει κατηγορηθεί η ηγεσία του ΚΚΕ, αλλά και η Σοβιετική Ένωση, ότι «πούλησαν το αντάρτικο», ότι «χάρισαν την Ελλάδα στο δυτικό μπλοκ», ότι ενέδωσαν κλπ κλπ κλπ.
Είναι εύκολο να κάνει κανείς αφορισμούς και να δείχνει με το δάχτυλο φταίχτες. Το δύσκολο είναι να παίρνει αποφάσεις στις κρίσιμες, ιστορικής σημασίας, συγκυρίες. Ακόμα πιο δύσκολο είναι να τις εφαρμόζει, κρατώντας τις απαραίτητες ισορροπίες και επιλέγοντας σωστές τακτικές. Αυτά τα κρίνουμε με ευκολία εκ των υστέρων. Εξίσου δύσκολο είναι και να στέκεται κανείς με νηφαλιότητα απέναντι στα ιστορικά γεγονότα, να τα αναλύει και να τα ερμηνεύει με σοβαρότητα. Αυτό μάλλον δεν έχει γίνει στην προκειμένη περίπτωση. Ομοίως, τα συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα είναι σχετικά άγνωστα στον πολύ κόσμο -και αυτό ήταν σαφής επιλογή τόσο του μετεμφυλιακού όσο και του μεταπολιτευτικού κράτους. Οι λόγοι προφανείς.

1456746_10151820707943315_589818840_n

Τα δεδομένα πάντως είναι πως οι Άγγλοι ήταν αποφασισμένοι να διαλύσουν τον ΕΛΑΣ και να εξαφανίσουν την αριστερά και όλες τις δυνάμεις που είχαν ταχθεί με το ΕΑΜ, στην Ελλάδα. Το ίδιο αποφασισμένοι ήταν και οι Έλληνες πολιτικοί της κυβέρνησης του Καϊρου, οι οποίοι εκπροσωπούσαν τα συμφέροντα της αστικής τάξης. Εξίσου σαφής ήταν ο ρόλος που έπαιξε ο Γ. Παπανδρέου στην περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών (μία απόδειξη εδώ, διά χειρός του ιδίου).
Ένα άλλο δεδομένο είναι πως, αν η Σοβιετική Ένωση, έπαιρνε την επιλογή να στηρίξει τους Έλληνες κομμουνιστές στα Δεκεμβριανά και στον Εμφύλιο, αυτό θα σήμαινε πως θα έμπαινε σε ευθεία αντιπαράθεση με την Βρετανία και τις Ηνωμενές Πολιτείες, κάτι το οποίο μάλλον δεν ήταν σε θέσει να υποστηρίξει εκείνη τη στιγμή, και που γι’αυτό δεν αποτελούσε επιλογή της. Μπορούμε να υποθέσουμε τι θα σήμαινε μια τέτοια αντιπαράθεση για την Ευρώπη τουλάχιστον. Οι έλληνες αντάρτες υπήρξαν επίσης έρμαια της διάστασης Γιουγκοσλαβίας-Σοβιετικής Ένωσης, σε μια από τις κρισιμότερες στιγμές του εμφυλίου (λίγο πριν το Γράμμο). Η ηγεσία του ΚΚΕ τότε επέλεξε να σταθεί δίπλα στη Σοβιετική Ένωση. Στην ιστορία δε μπορούμε να μιλάμε με «αν»: πιθανά αυτή η επιλογή να ήταν λανθασμένη, αλλά τίποτα δε μας εγγυάται πως, αν είχαν πάρει άλλη επιλογή, θα ήταν άλλη η έκβαση του εμφυλίου.
Μια ακόμα παράμετρος, πολύ σημαντική, είναι πως στην πραγματικότητα, ο δεύτερος γύρος που άνοιξε το 1946, μετά τη Βάρκιζα και τις εκλογές, δεν ήταν συνειδητή επιλογή του ΕΑΜ (ή του ΚΚΕ): ήταν μια αναγκαιότητα, στην οποία οδηγήθηκαν από τον ίδιο το λαό, που πήρε τα όπλα για να αμυνθεί απέναντι στους Χίτες και τους ταγματασφαλίτες που έσφαζαν ανενόχλητοι, κυρίως στην ύπαιθρο.

1487331_10151820709928315_1347464824_n

Γεγονός το οποίο αποτελεί έμμεση συνέπεια των Δεκεμβριανών. Τα Δεκεμβριανά είναι μια από τις σημαντικότερες σελίδες της ελληνικής ιστορίας, στην οποία καμιά αναφορά δεν γίνεται ποτέ σε κανένα σχολικό βιβλίο. Ήταν η αντίδραση του ελληνικού λαού (όχι απλά του ΚΚΕ, αλλά του ΕΑΜ και των απλών ανθρώπων) στην απόφαση των Βρετανών και της κυβέρνησης Παπανδρέου να αφοπλιστεί ο ΕΛΑΣ. Ο ελληνικός στρατός δηλαδή που για τέσσερα χρόνια είχε πολεμήσει τη ναζιστική Γερμανία και είχε νικήσει. Ο στρατός του ελληνικού λαού, ο οποίος πλέον απαιτούσε να λαμβάνει μέρος στη διακυβέρνηση της χώρας του, μετά από έναν αιώνα ύπαρξης ελληνικού κράτους σε καθεστώς λιγότερο ή περισσότερο, υποτέλειας. Σε πρώτη φάση, διεκδικούσαν συμμετοχή στην κυβέρνηση και στο στρατό! Στις 3 του Δεκέμβρη 1944, το ΕΑΜ καλεί σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας ενάντια στην απόφαση για αφοπλισμό του ΕΛΑΣ – η συγκέντρωση αρχικά είχε εγκριθεί από τους Βρετανούς και την κυβέρνηση, οι οποίοι τελευταία στιγμή απέσυραν την έγκρισή τους. Στις 3 του Δεκέμβρη λοιπόν, ο λαός διαδήλωσε ειρηνικά και η απάντηση ήταν πυροβολισμοί στο άοπλο πλήθος. Στις 4 του Δεκέμβρη, ημέρα που αρχικά είχε καλεστεί γενική απεργία, τελικά ο κόσμος κήδεψε τους νεκρούς της Κυριακής και δέχτηκε για μια ακόμα φορά τα εχθρικά δολοφονικά πυρά. Η μάχη της Αθήνας που ακολούθησε και κράτησε 33 μέρες, ήταν στην πραγματικότητα ο αγώνας του ελληνικού λαού για εθνική ανεξαρτησία καταρχήν, και λαοκρατία κατόπιν (το κεντρικό σύνθημα του ΕΑΜ ήταν ακριβώς αυτό).

Τι μπορούμε να συμπεράνουμε, λοιπόν για το σήμερα; Σήμερα προφανώς δεν υπάρχει στρατιωτική κατοχή. Υπάρχει όμως υποτέλεια. Η ιστόρία μας δείχνει πως τα πρώτα πράγματα που προσπαθεί να ελέγξει ή καταστρέφει ένας εχθρικός στρατός, όταν εισβάλλει σε μια χώρα και την κατέχει, είναι οι τηλεπικοινωνίες και οι μεταφορές: αυτά κατέλαβαν πρώτα οι Γερμανοί ναζί, αυτά βομβάρδισαν όταν τράπηκαν σε φυγή. Και αυτά -μεταξύ άλλων- ξεπουλιούνται σήμερα. Αντίστοιχη είναι και η τακτική των δικτατοριών στο μηχανσιμό της εκπαίδευσης και στην πληροφόρηση: η σημερινή κατάσταση στους δύο αυτούς τομείς είναι εξαιρετικά εύγλωττη. Και δεν χρειάζεται καν να γίνει αναφορά στη φτώχεια και την εξαθλίωση που επιφυλάσσουν ο πόλεμος, η ξένη κατοχή ή μια χούντα, για τα μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού.

εικόνα κλεμμένη από τον @zero_iv [https://twitter.com/zero_iv και http://bob-an.tumblr.com/ ]

εικόνα κλεμμένη από τον @zero_iv [https://twitter.com/zero_iv και http://bob-an.tumblr.com/ ]

Κι αν δε θέλουμε να το πούμε χούντα, αυτό που συμβαίνει σήμερα, κι αν δε θέλουμε να παραδεχτούμε πως η Ελλάδα (και όχι μόνο) υπήρξε στο παρελθόν, μέρος μιας ζώνης επιρροής, προτεκτοράτο, πάντως εθελοτυφλούμε αν δεν παραδεχόμαστε πως αυτό το κράτος υπήρξε πάντα υποτελές. Κι αν δεν αναγνωρίζουμε το «πάντα», ας ξαναδούμε την ιστορία από το 1821 και μετά. Και τέλοσπάντων, σήμερα, εδώ και τουλάχιστον τρία χρόνια, η Ελλάδα βρίσκεται σε καθεστώς υποτέλειας.

Σήμερα λοιπόν, το σύνθημα της 3ης του Δεκέμβρη 1944, «Όχι άλλη κατοχή», είναι πιο επίκαιρο από ποτέ.