Bilbao, Plaza Nueva

Στη Γκερνίκα, κοντά στην εκκλησία της Santa Maria, ένα από τα τρία πράγματα που δεν κατέρρευσαν από το βομβαρδισμό των Γερμανών το 1937, υπάρχει μια αναπαραγωγη του γνωστού πίνακα του Πικάσο με πλακίδια που θυμίζουν τα λουζιτάνικα αζουλέχος.

Bilbao

Στη Γκερνίκα, υπάρχει επίσης και το Μουσείο της Ειρήνης, δίπλα στο φόρουμ όπου στεγάζεται το Βάσκικο Κοινοβούλιο και λίγα μέτρα μακριά από την αγορά που σφυροκοπήθηκε αγρίως από τις γερμανικές βόμβες το ’37. Το Μουσείο της Ειρήνης, μπορεί να βγάζει μια εν τέλει αδιέξοδη πασιφιστική άποψη, που προσιδιάζει στο χίππικο κίνημα και στο βουδισμό, αλλά αξίζει να το επισκεφτεί κανείς για τα κειμήλια που παρουσιάζει και για τη σάλα στην οποία ο επισκέπτης βιώνει κανονικά μια προσομοίωση του βομβαρδισμού. Όσο κι αν ξέρεις πως πρόκειται για «απομίμηση», είναι αδύνατο να μην τρομάξεις αληθινά, να μην νιώσεις φρίκη στη θέα του γκρεμισμένου σπιτιού που βλέπεις μπροστά σου, και να μη σκεφτείς το Βελιγράδι, τη Βαγδάτη, το Σαράγεβο ή την Καμπούλ. Ακόμα στο Μουσείο, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αίθουσα που παρουσιάζει -ελλειπώς αλλά κάτι είναι κι αυτό- το βάσκικο πρόβλημα.

Bilbao, San Antonio

Το βάσκικο πρόβλημα προσεγγίζεται τρόπον τινά και σε κάποιες αίθουσες του Μουσείου των Βάσκων του Μπιλμπάο. Δεν είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς τι στο καλό ζητάνε οι Βάσκοι σήμερα. Με δεδομένο πως η ΕΤΑ ξεκίνησε τη δράση της με στόχο την ανατροπή του Φράνκο, αλλά δεν κατέθεσε τα όπλα μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, και με δεδομένο πως η χώρα των Βάσκων σήμερα απολαμβάνει αυτονομίας και αρκετών προνομίων, και τελικά είναι μια πλούσια περιοχή, ο αφελής επισκέπτης αναρωτιέται γιατί η ΕΤΑ συνεχίζει, όταν ακόμα και οι Ιρλανδοί έχουν «συνθηκολογήσει».

Bilbao, προς το Guggenheim

Μια πιθανή απάντηση βρίσκεται στο γεγονός ότι οι Βάσκοι είναι ένας από τους αρχαότερους λαούς της Ευρώπης, αρχαιότερος κι από τους Κέλτες. Η γλώσσα τους είναι μοναδική, δεν ανήκει στις γνωστές γλωσσικές οικογένειες και τα ανθρωπολογικά τους χαρακτηριστικά δείχνουν πως δεν είναι ούτε Κέλτες, ούτε Λατίνοι ούτε κάτι άλλο. Είναι Βάσκοι. Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους έχαιραν αυτονομίας ή ανεξαρτησίας, ακόμα και οι Ρωμαίοι ή η Βασίλισσα Ισαβέλλα δεν τους υπέταξαν, αλλά βρήκαν μια φόρμουλα να συνεργαστούν μαζί τους, ώστε και οι Βάσκοι να μένουν ανεξάρτητοι, αλλά και αυτοί οι μεγάλοι αυτοκράτορες να αξιοποιούν την προνομιακή θέση της περιοχής εμπορικά και στρατιωτικά. Η πρώτη διοίκηση που καταστρατήγησε αυτή τη σιωπηρή συμφωνία αιώνων ήταν αυτή του Φράνκο. Έτσι, ερμηνεύεται το γεγονός ότι ο εθνικισμός/λοκαλισμός συμπορεύτηκε με την αριστερά και το σοσιαλισμό σε  αυτή την περιοχή, τουλάχιστον στα χρόνια του Εμφυλίου -αλλά και κατά τη διάρκεια της χούντας.

Gernika, Foro

Το Euskadi, η χώρα των Βάσκων (στα βάσκικα) είναι μια ορεινή περιοχή με πρόσβαση στο Βισκαϊκό κόλπο. Στην πραγματικότητα, η χώρα είναι μοιρασμένη ανάμεσα στη Γαλλία και την Ισπανία, όμως οι Βάσκοι της Γαλλίας είναι πιο καλά ενσωματωμένοι στην République (ή η République έχει καταφέρει να τους βουλώσει το στόμα -εξαρτάται πώς το βλέπει κανείς). Εδώ και αιώνες οι Βάσκοι ήταν ψαράδες, έμποροι, ναυτικοί και κτηνοτρόφοι. Σήμερα, έχουν και μπόλικο τουρισμό, μάλιστα στη Ντονόστια έκανε τις διακοπές της η βασιλική οικογένεια -σήμερα εκεί κάνει τις διακοπές της η μισή Βρετανία και Γαλλία. Η φυσική ομορφιά της χώρας τους είναι απαράμιλλη, τα βουνά ξετυλίγονται σαν κορδέλα και φτάνουν σχεδόν μέχρι τη θάλασσα. Σε μικρές κοιλάδες και ξέφωτα ή στα παράλια, έχουν οργανωθεί οι πόλεις και τα χωριά.

Gernika

Η Γκερνίκα είναι μια μικρή κωμόπολη, ανάμεσα στο Μπιλμπάο και τη Ντονόστια (San Sebastian στα καστεγιάνο), η οποία όμως στο μεσοπόλεμο είχε καταφέρει να μην χτυπηθεί από την κρίση όσο άλλες περιοχές, χάρη και στη βιομηχανία της, Με περηφάνεια αναφερέται στο Μουσείο της Ειρήνης πως η πόλη διέθετε, μεταξύ άλλων, και πολεμική βιομηχανία! Ο λόγος που επιλέχθηκε ως ο κύριος στόχος των βομβαρδισμών, πέραν του ότι εκεί είχαν συγκεντρωθεί σημαντικές δυνάμεις των δημοκρατικών, είναι και η ιστορική και συμβολική της σημασία για τους Βάσκους: εκεί έδρευε ανέκαθεν το Βάσκικο Κοινοβούλιο. Το γεγονός ότι επελέγη ημέρα και ώρα που η κεντιρκή αγορά ήταν ανοιχτή, αύξησε κατακόρυφα τον αριθμό των θυμάτων. Ένα γεγονός που είναι λιγότερο γνωστό όμως, είναι πως λίγες μέρες πριν, η γερμανική αεροπορία είχε χτυπήσει μια άλλη κοντινή πόλη , καθώς όμως δεν ήταν παροντες δημοσιογράφοι και ρεπόρτερ, κανείς δεν το είχε πιστεψει.

Gernika, η αγορά

Η Γκερνίκα ανοικοδομήθηκε στη δεκαετία του ’50. Η ανοικοδόμηση σεβάστηκε το χρώμα και το χαρακτήρα της πόλης και το σχέδιό της δεν απέχει πολύ από την εικόνα της πόλης πριν το 1937. Μόνο που σε αυτή, χρησιμοποιήθηκαν σαν εργατικό δυναμικό, οι αριστεροί, δημοκρατικοί και εθνικιστές Βάσκοι φυλακισμένοι -προφανώς αυτή η λύση ήταν οικονομικότερη, ενώ διέθετε και «αναμορφωτικό» χαρακτήρα. Κατόπιν, ο Φράνκο αυτο-χρίστηκε επίτιμος δημότης της Γκερνίκα.

τα λόγια είναι περιττά

Περπατώντας στα δρομάκια της σήμερα, ο επισκέπτης δεν νιώθει κάποια ιδιαίτερη συγκίνηση όμως. Ίσως επειδή η πόλη είναι φανερά καινούρια. Ίσως να φταίει και το γεγονός ότι βρέθηκα εκεί ένα απομεσήμερο Σαββάτου που επικρατούσε μια νέκρα, μάλλον λόγω σιέστας. Η νέκρα βέβαια, θα έπρεπε να προσδίδει ένα απόκοσμο, εσχατολογικό, θανατερό συναίσθημα -σε μένα πάντως δεν λειτούργησε. Αντίθετα, λειτούργησε θετικότατα -σε μένα πάντα- ένα τέλειο μπαρ ονόματι Etxera, που στα βάσκικα σημαίνει home. Etxera βρήκα μετά στο γουγλ πως είναι ο τίτλος ενός τραγουδιού με υπέροχους στίχους, αλλά και μιας ταινίας μικρού μήκους. Το μπαρ δεν ήταν σκέτο μπαρ: ήταν το καφενείο μιας (αριστερής; αριστερίστικης; τοπικιστικο-αριστερής;) οργάνωσης. Στα ηχεία του έπαιζε μέταλ, στους τοίχους φιγουράριζε ο Τσε, στα τραπέζια του βρίσκονταν βάσκικες εφημερίδες και ο μπάρμαν μας φίλεψε υπέροχο ντόπιο κρασία και εκλεκτά πίντσος. Όλοι οι θαμώνες (και ο μπάρμαν) μιλούσαν καστεγιάνο. Ομολογώ πως it felt like home -etxera.

Donostia

Γενικά πάντως νιώθεις etxera στη Βασκοχώρα, παρά τον συννεφιασμένο ουρανό, το ψιλόβροχο (βασκιστί «τσιριμίρι») και τη μολυβένια θάλασσα. Το Κάσκο Βιέχο του Μπιλμπάο και η Πάρτε Βιέχα της Ντονόστια θυμίζουν αρκετά το Μπάριο Γκότικο της Βαρκελώνης, ευτυχώς χωρίς την οικτρή τουριστίλα (όχι Γεννάρη μήνα πάντως). Μικρά μυστηριώδη δρομάκια με gothic feeling, φαγοπότι παντού, γλέντια μέχρι πρωίας, ωραίοι άνθρωποι, ωραίες φάτσες. Ωραίοι άνθρωποι, χαμογελαστοί, καλόκαρδοι -κι ας τους μιλάς στα καστεγιάνο. Μπορεί να το ένιωσα εγώ αυτό, ερχόμενη από τον ψυχρό και μουντρούχικο βορρά, βέβαια, πάντως για κάποιο λόγο με είχαν προϊδεάσει ότι θα έβρισκα ψωροπερήφανους τύπους σαν τους Κορσικάνους του Αστερίξ, και κάτι τέτοιο δεν είδα.

Donostia, Boulevard

Δεν μπορώ να φανταστώ τη Γκερνίκα και τη Ντονόστια ηλιόλουστες πάντως. Τους πήγαινε αυτή η νεφοσκεπής μελαγχολία. Μόνο εγώ απολαμβάνω τη συννεφιά κοντά στη θάλασσα, άραγε;

[Πάτε κι εδώ, να δείτε το βλογ ενός βάσκου φωτογράφου.]

Advertisements