Δεν είμαι η πλέον αρμόδια να εξηγήσω την πολιτική κατάσταση του Βελγίου, γιατί οι γνώσεις μου είναι περιορισμένες και αποσπασματικές, η κατανόηση που έχω εξίσου μικρή και γιατί η κατάσταση είναι όσο πιο περίπλοκη θα μπορούσε να είναι. Θα δοκιμάσω, πάντως, να σας διαφωτίσω (κι όπου έχω λάθη ή ελλείψεις, ας βοηθήσουν όσοι ξέρουν καλύτερα).

Το Βέλγιο ιδρύθηκε ως κράτος το 1830, κατόπιν επανάστασης με αίτημα την ανεξαρτησία από την Ολλανδία, αλλά και με ταξικά χαρακτηριστικά, όπως συνέβη με όλες τις επαναστάσεις της εποχής -προϊόντα της Βιομηχανικής επανάστασης, του Διαφωτισμού, της Γαλλικής Επανάστασης και των νέων ιδεών. Πριν από αυτό, η περιοχή -τμήμα των Κάτω Χωρών- ή τμήματά της, ανήκαν στους Ρωμαίους, τη Γερμανική Αυτοκρατορία του Καρλομάγνου, τους Ισπανούς, Αψβούργους, Βουργούνδιους, το Λουξεμβούργο κ.λπ. Γενικά, Ολλανδοί, Γάλλοι, Ισπανοί και λοιποί ισχυροί έριζαν συχνά για την περιοχή. Η λύση του «Βασιλείου του Βελγίου» του 1830, βόλευε γενικά όλους, γιατί το κράτος θα ήταν νέο, μικρό, όχι πολύ ισχυρό, με βασιλιά Γερμανικής καταγωγής (ο Λεοπόλδος είχε προταθεί και για την Ελλάδα, αλλά τελικά πήραμε τον Όθωνα) διαλεγμένο από τις μεγάλες δυνάμεις και θα χρησίμευε σαν μαλακό μαξιλαράκι μεταξύ τριών ισχυρών κρατών.

Γεωγραφικά, το Βέλγιο χωρίζεται στη Φλανδρα και στη Βαλλονία. Η Φλανδρα είναι ολλανδόφωνη και εντελώς επίπεδη. Βασικές πλουτοπαραγωγικές πηγές της είναι η γεωργία, η κτηνοτροφία, η υφαντουργία, το εμπόριο, ο τουρισμός και η ναυτιλία. Στο έδαφός της βρίσκεται η Αμβέρσα, το έβδομο μεγαλύτερο λιμάνι του κόσμου και δεύτερο στην Ευρώπη (μετά το Ρότερνταμ). Οι εγκαταστάσεις του λιμανιού της Αμβέρσας εκτείνονται και στο έδαφος της Ολλανδίας, καθώς η πόλη βρίσκεται πάνω στα σύνορα. Ο πληθυσμός της Φλάνδρας είναι περίπου το 60% της χώρας.

γλωσσικές κοινότητες

Η Βαλλονία είναι γαλλόφωνη και λοφώδης, πλούσια σε κοιτάσματα άνθρακα, χάλυβα και άλλων μεταλλευμάτων. Αυτό που δεν ξέρει ο πολύς κόσμος είναι πως τα βαλλόνικα, η ντόπια διάλεκτος δηλαδή, δεν είναι ακριβώς γαλλική, αλλά λατινογενής, συγγενική των γαλλικών. Η διάλεκτος όμως θάφτηκε, κάτω από το πνεύμα ομογενοποίησης της γαλλικής γλώσσας (απότοκο της γλώσσικής πολιτικής των Λουδοβίκων και του Ναπολέοντα) και πλέον τα βαλλόνικα διαφέρουν από τα γαλλικά ως προς την προφορά και αρκετές ιδιωματικές εκφράσεις. Παραδοσιακά βαλλόνικα μιλούν πια μόνο κάποιοι παππούδες και η γνώση της γαλλικής δεν αρκεί με τίποτα για να τους καταλάβεις. Ο πληθυσμός της Βαλλονίας είναι περίπου το 35% της χώρας.

Οι Βρυξέλλες, που είναι η πρωτεύουσα, είναι μια καθαρά φλαμανδική πόλη, που γεωγραφικά βρίσκεται εντός της Φλάνδρας (Brabant flamand/Vlaamse Brabant). Οι κάτοικοι των Βρυξελλών είναι κατά το πλείστον δίγλωσσοι αλλά κυρίως γαλλόφωνοι -οι φλαμανδόφωνοι μειοψηφούν. Όμως οι Βρυξελλες είναι μια πολύ πλούσια πόλη (έδρα πολλών διεθνών οργανισμών), και εντελώς πολυθενική/πολυπολιτισμική. Στις Βρυξέλλες ζουν πάρα πολλοί ξένοι (πολυτελείας ή και οικονομικοί μετανάστες) παράλληλα με τους ντόπιους. Λέγοντας παράλληλα, εννοώ πως είναι πολύ εύκολο ένας ξένος στις Βρυξέλλες να μη γνωρίζει κανένα Βέλγο (εκτός ίσως από το σπιτονοικοκύρη του -και αν) και να μιλά μόνον αγγλικά.

Εκτός από όλα αυτά, στο ανατολικό τμήμα της Βαλλονίας, ζει και μια μικρή γερμανόφωνη μειονότητα, για χάρη της οποίας τα γερμανικά είναι η τρίτη επίσημη γλώσσα του κράτους.

περιφέρειες

Τι έχουμε λοιπόν στο Βέλγιο; Κατόπιν διαφόρων θεσμικών μεταρρυθμίσεων που έγιναν, με στόχο να επιλύσουν γλωσσικές και άλλες κρίσεις (στη δεκαετία του ’60 και στη δεκαετία του ’80), σήμερα έχουμε ένα ομόσπονδο κράτος. Διοικητικά είναι χωρισμένο σε τρεις περιοχές (régions): Φλάνδρα, Βαλλονία και Βρυξέλλες. Η Φλάνδρα και η Βαλλονία είναι χωρισμένες σε περιφέρειες -οι Βρυξέλλες είναι περιοχή-περιφέρεια χωρισμένη σε δήμους. Κάθε περιοχή διαθέτει -περίπου- μία κυβέρνηση και ένα κοινοβούλιο.

Παράλληλα, θεσμικό χαρακτήρα έχουν και οι τρεις γλωσσικές κοινότητες. Κατά συνέπεια, έχουμε έξι κοινοβούλια (ομοσπονδιακό [Βουλή+Γερουσία], Φλάνδρας+Φλαμανδόφωνης κοινότητας, Βρυξελλών, Βαλλονίας, Γαλλόφωνης και Γερμανόφωνης κοινότητας) και πέντε κυβερνήσεις (ομοσπονδιακή, Φλάνδρας, Βρυξελλών και Βαλλονίας).

Ουσιαστικά, σε ομοσπονδιακό επίπεδο αντιμετωπίζονται θέματα δικαιοσύνης, άμυνας, κοινωνικής ασφάλειας, πυρηνικής ενέργειας, νομισματικής πολιτικής, οικονομικών, δημοσίου χρέους και εξωτερικής πολιτικής.

Σε επίπεδο περιοχών, επιλύονται ζητήματα «εδαφικά/χωροταξικά» και υποδομών, όπως οικονομικά, αγροτικής πολιτικής, βιομηχανίας, ενέργειας, δημοσίων έργων, περιβάλλοντος, μεταφορών, επικοινωνιών, εμπορίου. [Εξού και συχνά ο ίδιος αυτοκινητόδρομος είναι άλλης ποιότητας στη Φλάνδρα και άλλης ποιότητας στη Βαλλονία!].

Σε επίπεδο κοινοτήτων τέλος, γίνεται η επεξεργασία θεμάτων εκπαίδευσης, πολιτισμού, γλώσσας, νεολαίας, πολιτικής της ενσωμάτωσης των μεταναστών κ.λπ.

Αυτά για τα θεσμικά. Από κει και πέρα, το γλωσσικό ζήτημα δεν είναι αυτοτελές ούτε ανεξάρτητο από την ιστορική εξέλιξη εντός της χώρας, και συχνά χρησιμοποιείται σαν δικαιολογία και επικάλυψη άλλων βαθύτερων ζητημάτων. Εν ολίγοις, από ίδρυσης του κράτους και για όσα χρόνια η οικονομία της χώρας βασιζόταν στη βαριά βιομηχανία (μέχρι τη δεκαετία του 70-80 χοντρικά), η Βαλλονία ήταν πλούσια και η Φλάνδρα φτωχή. Έχοντας την καβάντζα της πολιτισμικής υπεροχής, λόγω γλώσσας (τα γαλλικά ήταν διεθνής γλώσσα και ακόμα και σήμερα είναι πιο διεθνής γλώσσα από τα ολλανδικά), οι Βαλλόνοι εκμεταλλεύονταν το γεγονός ότι είχαν το πάνω χέρι οικονομικά και αντιμετώπιζαν τους Φλαμανδούς σαν κατώτερους. Είναι χαρακτηριστικό πως όταν τέθηκε το ζήτημα να διδάσκονται και οι δύο γλώσσες στα σχολεία για όλους, ασχέτως του ποια είχαν ως μητρική, μια από τις μεγαλύτερες και εγκυρότερες γαλλόφωνες εφημερίδες (η Soir) κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο άρθρο εξαιρετικά προσβλητικό προς τους φλαμανδούς, αποκαλώντας τους περίπου σκουπίδια και τη γλώσσα τους «αηδιαστική» [η πληροφορία ελέγχεται και ενδεχομένως να μην αληθεύει]. Αυτό προ 30ετίας -όχι στο πάλαι ποτέ παρελθόν. Αξίζει να σημειωθεί πως, ακόμα και σήμερα (και σίγουρα μέχρι πριν από 30 χρόνια), η αστική τάξη της Φλάνδρας (οι πλούσιοι και μεγαλομανείς) μιλούσε γαλλικά και όχι φλαμανδικά, καθ’ότι, εδώ που τα λέμε, τα γαλλικά είναι πιο σικ.

Άπαξ και η βαριά βιομηχανία μας τελείωσε και πήραν τα πάνω τους το εμπόριο, η ναυτιλία και η οικονομία των υπηρεσιών (και της φούσκας), η Βαλλονία φτώχυνε και παρήκμασε, η Φλάνδρα πλούτισε και οι Φλαμανδοί είχαν στα χέρια τους την ευκαιρία να πάρουν το αίμα τους πίσω, για δεκαετίες κακομεταχείρισης. Σήμερα, οι Φλαμανδοί κατηγορούν τους Βαλλόνους ότι είναι τεμπέληδες, ότι το κοινωνικό τους κράτος κοστίζει πολλά, ότι ευθύνονται για το δημόσιο χρέος και ότι φτάνει πια, βαρέθηκαν να πληρώνουν για τα ρεμάλια (σας θυμίζει κάτι;). Εξού και οι θεσμικές αλλαγές που ζητούν οι Φλαμανδοί δεν θα έχουν καμιά αξία ούτε και θα επιλύσουν το πρόβλημα σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, αν δεν ρυθμίστεί κάπως το ζήτημα του δημοσίου χρέους (σας θυμίζει κάτι και πάλι;).

Όσο τα πράγματα φυτοζωούν και συντηρούνται με αυτό τον τρόπο, κάθε τρεις και λίγο θα προκύπτει κι ένα «γλωσσικό» ή «κοινοτικό» θέμα που θα ρίχνει μια κυβέρνηση και θα προκαλεί πρόωρες εκλογές. Η τωρινή κρίση εξάλλου, είναι τα απόνερα της κρίσης που είχε σκάσει προ διετίας, τότε που ο Υβ Λετέρμ είχε σχηματίσει 3 κυβερνήσεις μέσα σε 9 μήνες και είχε παραιτηθεί ισάριθμες φορές. Πριν από ένα μήνα παραιτήθηκε για τέταρτη φορά και αποφάσισε επιτέλους να πάει και σπίτι του, αφού μάλλον το πρωθυπουργιλίκι δεν τον θέλει.

Στο Βέλγιο, δεν παίζουν ενισχυμένες αναλογικές και μπόνους 50 εδρών, όπως στην Ελλάδα, γι’αυτό και πάντα υπάρχουν κυβερνήσεις συνασπισμού (συχνά με τρομακτικά αντιφατική σύνθεση). Επίσης, δεν υπάρχουν κόμματα που να αντιπροσωπεύουν όλη την επικράτεια: τα κόμματα είναι χωρισμένα με βάση τη γλώσσα. Έτσι, έχεις γαλλόφωνο και φλαμανδόφωνο σοσιαλιστικό κόμμα, γαλλόφωνους και φλαμανδόφωνους χριστιανοδημοκράτες, γαλλόφωνους και φλαμανδόφωνους εθνικιστές (αυτό ίσως να είναι το μόνο που βγάζει νόημα). Μόνο οι Πράσινοι κατεβάζουν κοινή πλατφόρμα και κοινούς υποψηφίους. Ομοίως, δεν υπάρχουν εθνικά αποτελέσματα επικρατείας, αλλά αποτελέσματα Φλάνδρας, αποτελέσματα Βαλλονίας και αποτελέσματαΒρυξελλών.

δίγλωσση επιγραφή οδού στις Βρυξέλλες

Η πρόσφατη κρίση προέκυψε επειδή τρεις δήμοι που τώρα ανήκουν στην περιοχή των Βρυξελλών, θέλουν να αποσχιστούν και να ενταχθούν στη Φλάνδρα (dossier BHV/Brussel-Hal-Vilvoorde). Η ιστορία είναι πως στο παρελθόν (αλλά και γεωγραφικά) οι δήμοι ανήκαν στη Φλάνδρα, αλλά «εποικίστηκαν» από Γαλλόφωνους (που επέλεξαν αν ζήσουν εκεί και αγόρασαν σπίτια), δημιουργώντας μια de facto δίγλωσση κατάσταση. Με την ρεφόρμα των 60s, οι δήμοι εντάχθηκαν στις Βρυξέλλες. Πλέον όμως, ζητούν να επανενταχθούν στη Φλάνδρα (με άμεση συνέπεια να είναι υποχρεωτική και αποκλειστική η ομιλία των ολλανδικών στις κρατικές υπηρεσίες και τις δημόσιες επιγραφές, ως ορίζει ο νόμος), πράγμα που φυσικά οι Γαλλόφωνοι δεν δέχονται. Η προηγούμενη κυβέρνηση είχε εντολή να επιλύσει το θέμα και όρισε γι’αυτό μια επιτροπή και ένα διαμεσολαβητή. [Μα δεν είναι πάρα πολύ οικεία όλα αυτά;], Η προθεσμία έληξε πριν από 1,5 μήνα χωρίς αποτέλεσμα, οπότε και το εθνικιστικό φλαμανδικό κόμμα που συμμετείχε στην Κυβέρνηση απέσυρε τη στήριξή του, θεωρώντας πως η κυβέρνηση απέτυχε να εκτελέσει την εντολή που της είχε δωθεί. Κι έτσι, φτάσαμε στις εκλογές.

Το γέλιο είναι πως τα αποτελέσματα έδωσαν την πρωτιά στους εθνικιστές στη Φλάνδρα και στους σοσιαλιστές στη Βαλλονία. Αυτοί λοιπόν, τώρα καλούνται να σχηματίσουν κυβέρνηση μαζί -και κατά προτίμηση το συντομότερο δυνατό, μιας και την 1η Ιουλίου, το Βέλγιο αναλαμβάνει την Προεδρία της ΕΕ και θα έχει πλάκα να είναι ακυβέρνητο.

Εν αναμονή των εξελίξεων, λοιπόν…

================================
ΥΓ-1 Ασημίνα, να ευχαριστήσεις τον Philippe, χωρίς τον οποίο δεν θα ήξερα ούτε τα μισά από τα παραπάνω! 😉
ΥΓ-2 Σπέκυ, μου την έχεις στημένη στάνταρ, το ξέρω πως έχω λάθη και ελλείψεις, άντε, αναμένω τα amendments σου! 😉

Advertisements