Το Φεστιβάλ europalia διοργανώνεται κάθε δύο χρόνια, σε μια διαφορετική πόλη κάθε φορά. Το όνομά του αποτελεί λογοπαίγνιο των λέξεων europe και opalia (ονομασία της ρωμαϊκής γιορτής του θέρους) και στόχο έχει την ανάδειξη της πολιτισμικής ποικιλίας και κληρονομομιάς των ευρωπαϊκών χωρών. Η πρώτη διοργανώτρια χώρα ήταν η Ιταλία, ενώ η Αυστρία ήταν η πρώτη χώρα που ανέλαβε την διοργάνωση προτού να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (τότε ΕΟΚ). Το φεστιβάλ έχει φιλοξενηθεί και από την Ιαπωνία.

Φέτος την διοργάνωση ανέλαβε το φτωχό μας Βρυξελλοχώρι -«υπό την αιγίδα του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας και της Α.Ε. του Βασιλιά του Βελγίου», όπως βαρύγδουπα διαβάζουμε στο site. Στα πλαίσια της διοργάνωσης, παρουσιάζονται εκθέσεις, συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, χορευτικά δρώμενα, ταινίες και τα σχετικά. Το φυλλάδιο με το πρόγραμμα διανέμεται παντού και οι εκδηλώσεις διαφημίζονται σε βαθμό εκνευριστικό.

Με την ευκαιρία αυτή, αποφασίσαμε κι εμείς να επισκεφθούμε την έκθεση «Le grand atelier»  στο Bozart. Διαπράξαμε βέβαια το σφάλμα να επιλέξουμε την τελευταία μέρα, όπερ είχε σαν αποτέλεσμα να στριμωχτούμε μαζί με μιλλιούνια άλλους επισκέπτες στις όχι ιδιαίτερα ευρύχωρες αίθουσες που φιλοξενούσαν την έκθεση, αλλά αυτό ήταν δικό μας πρόβλημα, και θα ήταν υποφερτό, αν η έκθεση δεν ήταν για τα πανηγύρια.

Η προχειρότητα ήταν προφανής: από την μικρή παρουσία γενικόλογων ερμηνευτικών σημειωμάτων (εκ των υστέρων διαπιστώσαμε ότι διενείμετο ενημερωτικό φυλλάδιο, πλην όμως κανείς δεν φρόντισε να μας ενημερώσει, ούτε όταν  πληρώσαμε τα εισιτήρια, ούτε όταν περάσαμε από τον έλεγχο), μέχρι τον τρόπο με τον οποίο ήταν αραδιασμένα τα εκθέματα.

Και αυτό όμως, θα ήταν ανεκτό, αν δεν υπήρχε προφανής διάθεση άσκησης προπαγάνδας, με στόχο να πειστεί ο επισκέπτης για την «ενότητα και την λάμψη του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Μάλιστα. Το σκεπτικό ήταν ότι, ανά τους αιώνες οι ευρωπαίοι καλλιτέχνες επικοινωνούν μεταξύ τους και αλληλοεπηρρεάζονται, και πως οι μέθοδοι αυτής της επικοινωνίας, συνομιλίας και ανταλλαγής είναι συναρπαστικές.

Υπέροχα. Άραγε μόνο στην Ευρώπη συμβαίνει αυτό; Μήπως οι αρχαίοι καλλιτέχνες από την Φοινίκη, την Μεσοποταμία και την Αίγυπτο δεν επικοινωνούσαν, και μάλιστα σε εποχές που οι μετακινήσεις ήταν σαφώς δυσκολότερες; Μήπως το σημαντικότερο μέσον αυτής της επικοινωνίας δεν ήταν και τότε και πάντα το εμπόριο; Ξαφνικά ανακάλυψε ο ολλανδός καλλιτέχνης την επικοινωνία με τον γερμανό καλλιτέχνη μέσω των εμπορικών δρόμων, τον 14ο αι. μ. Χ.;

Επί πλέον, είναι τυχαία άραγε η επιλογή να παρουσιαστεί στην έκθεση κατά πλειονότητα ο δυτικοευρωπαϊκός χώρος, αγνοώντας την Ανατολική Ευρώπη και αγγίζοντας ακροθιγώς τα Βαλκάνια; Μήπως επειδή στην Ανατολική Ευρώπη προεξάρχοντα ρόλο διαδραματίζει η Ρωσία (κακός Βλαντιμίρ) και τα Βαλκάνια την ίδια εποχή ανήκουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (κακοί μπέηδες και σουλτάνοι);

Και δεν είναι δα λιγάκι μειωτικό και άγαρμπο να προσπαθείς να δείξεις ότι όλοι οι καλλιτέχνες του Μεσαίωνα, της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού, σε όλα τα εδάφη της Ευρωπαϊκής ηπείρου έκαναν πάνω κάτω τα ίδια; Δηλαδή ένας Ιταλός και ένας Σουηδός ζωγράφος είχαν ακριβώς τα ίδια ερεθίσματα και τρόπους έκφρασης;

Είναι άραγε τυχαίο το γεγονός ότι η έκθεση καταλήγει στο EU σήμερα; Μήπως επειδή το Φεστιβάλ χρηματοδοτείται από την EU και η μπλε σημαιούλα με τα κίτρινα αστεράκια ήταν παντού, παντού, μα παντού;

Καλά, δεν κομίζω γλαύκας ες Αθήνας. Είναι προφανές και πασίγνωστο ότι σε όλες τις εποχές, σε όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, η τέχνη και ο πολιτισμός επιστρατεύονται για να εξυπηρετήσουν πολιτικές σκοπιμότητες και για να υπηρετήσουν διορθωτικές κινήσεις στην (ανα)συγγραφή της ιστορίας. Όλοι, μα όλοι, μα όλοι τα ίδια έπραξαν, των ιδίων μεθόδων μετήλθαν.

Απλώς, κάποιοι ήταν εξυπνότεροι και διακριτικότεροι -και έκαναν την δουλίτσα τους πιο οργανωμένα και πειστικά, ενώ άλλοι ήταν ερασιτέχνες και έκαναν πρόχειρα μερεμέτια. Ήμουν λίγο αφελής και περίμενα περισσότερο επαγγελματισμό από κοτζάμ EU, κι όχι μια απλή αρπαχτή που «λέει τη γραμμή» -και μάλιστα με ελαφρώς άγαρμπο τρόπο.

Και για να μην παρεξηγηθώ: τα περισσότερα από τα έργα που παρουσιάστηκαν, ταξείδεψαν από τις πρωτεύουσες και τα περιφερειακά μουσεία και είναι μεγάλης ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας. Γι’αυτό και τους άξιζε λίγο καλύτερη μεταχείριση, κατά την ταπεινή μου άποψη.

Advertisements