fernpessoa1.jpgΕρημίτης και ακοινώνητος, ο Fernando Pessoa είναι μια πολύ γoητευτική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Γεννήθηκε το 1888 στην Λισσαβώνα, αλλά σε ηλικία 5 ετών, βρέθηκε στη Νότιο Αφρική εξαιτίας του δεύτερου γάμου της μητέρας του. Εκεί ανδρώθηκε και ολοκλήρωσε το σχολείο, για να επιστρέψει στην Λισσαβώνα το 1906. Ξεκίνησε να παρακολουθεί το Πανεπιστήμιο, αλλά τα παράτησε 8 μήνες αργότερα. Δεν έφυγε ξανά από τη Λισσαβώνα. Έζησε μια μετρημένη ζωή, κυρίως κάνοντας μεταφράσεις και γράφοντας επαγγελματικές επιστολές στα αγγλικά και στα γαλλικά. Ζούσε σε νοικιασμένα δωμάτια και είχε ελάχιστες κοινωνικές συνανστροφές.

Άρχισε να εκδίδει κριτικές το 1912, πρόζα το 1913 και ποιήματα το 1914. Ελάχιστα από τα έργα του εκδόθηκαν όσο εκείνος βρισκόταν εν ζωή. Αλλά και αφότου πέθανε, παρέμεινε στην αφάνεια και μόνο στην δεκαετία του 1980 άρχισε να ανακαλύπτεται το έργο του και να διαβάζεται ευρέως. Κατείχε σε πολύ υψηλό επίπεδο την αγγλική, σε σημείο μάλιστα που έγραψε ποίηση σε αυτή την γλώσσα -ένα από τα λίγα βιβλία που εξέδωσε εν ζωή ονομάζεται «Αγγλικά ποιήματα». Πέθανε στην Λισσαβώνα το 1935, από κίρρωση του ήπατος.

Λέγεται πως οι τέσσερις μεγαλύτεροι πορτογάλοι συγγραφείς είναι… ο Fernando Pessoa! Και αυτό, επειδή προτού να δημοσιεύσει έργα του με το πραγματικό του όνομα, χρησιμοποίησε τρία άλλα: Alberto Caeiro, Ricardo Reis καιÁlvaro de Campos. Σε αυτή την περίπτωση δεν πρόκειται για ψευδώνυμα, όμως. Οι φιλόλογοι τα ονομάζουν «ετερώνυμα» και αυτό επειδή, κάθε όνομα αποτελούσε και μια ξεχωριστή προσωπικότητα, με δική της ζωή, πολιτικές απόψεις, κοινωνικό υπόβαθρο και συγγραφικό ύφος. Κάθε ετερώνυμο έγραψε πολύ σημαντικό όγκο, κυρίως ποίησης. Πολύ ενδιαφέρον στοιχείο για κάποιον που το αληθινό του επίθετο σημαίνει «πρόσωπο».

Προβληματίστηκα πολύ σε σχέση με το αν αυτό το στοιχείο συνδέεται με μια ανασφάλεια του συγγραφέα ή με μια παιχνιδιάρικη διάθεση πειραματισμού. Για κάποιον σαν τον Pessoa, θα μπορούσε να πρόκειται και για ειρωνική και κοροϊδευτική διάθεση. Σε κάθε περίπτωση, και οι τέσσερις Pessoa εκτιμήθηκαν πολύ από σύγχρονούς του σημαντικούς λογοτέχνες, όπως ο Ρίλκε και ο Βαλερύ, αλλά και από τους μεταγενέστερους κυρίως Πορτογάλους, αλλά όχι μόνον.

Ακόμα και σήμερα, μεγάλο τμήμα του έργου του παραμένει μη ανέκδοτο και άγνωστο. Πολλοί αποδίδουν το γεγονός αυτό στα δυσανάγνωστα χειρόγραφά του -άλλοι στο περιεχόμενό τους. Οπωσδήποτε πάντως, πρόκειται για ένα συγγραφέα που αντιμετώπισε την κοινωνία με δυσπιστία και έντονη κριτική διάθεση -και που η συλλογιστική του ήταν πολύ προοδευτική.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το βιβλίο του «Ο Αναρχικός τραπεζίτης«: ένας άνθρωπος που, ενώ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα καπιταλιστικού τρόπου ζωής, αυτοχαρακτηρίζεται αναρχικός. Σε όλο το διήγημα, είναι πρόδηλη η διάθεση σαρκασμού προς το χρήμα και τα άλλα αγαθά του καπιταλιστικού συστήματος:

«Μα τι μου λέτε τώρα! Εσείς αναρχικός; Από που κι ώς που αναρχικός; Ίσως να εννοείτε τη λέξη διαφορετικά…»
«Διαφορετικά απ’ ό,τι συνηθίζεται; Όχι, καθόλου. Τη χρησιμοποιώ με τη συνηθισμένη της έννοια».
«Θέλετε λοιπόν να πείτε πως είστε αναρχικός κατά την ίδια έννοια που είναι κι αυτοί στα συνδικάτα; Πως δεν υπάρχει δηλαδή καμιά διαφορά ανάμεσα σ’ εσάς και τους βομβιστές, τους αναρχοσυνδικαλιστές;»
«Όχι, υπάρχει διαφορά… Και βέβαια υπάρχει διαφορά. Μόνο που δεν είναι αυτή που νομίζετε. […] «Είμαι άλλο τόσο αναρχικός στην πράξη, όσο και στη θεωρία. Και μάλιστα περισσότερο, πολύ περισσότερο απ’ αυτούς για τους οποίους μιλήσατε. Το αποδεικνύει ο τρόπος με τον οποίο ζω». […]

Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε εδώ και εδώ.

________________________________________________________

Το κείμενο ανέβηκε, κατόπιν αιτήματος του Σοφιστή (αργώ, αλλά δεν ξεχνώ!).

Advertisements