papier d’arménie

Στα 1915, εξαιτίας της Γενοκτονίας των Αρμενίων, μια γυναίκα, η Hélène, παίρνει ένα καράβι με προορισμό τη Μασσαλία. Είναι έγκυος (προϊόν βιασμού από Τούρκο στρατιώτη) και μετά τον τοκετό αυτοκτονεί.

Αρκετά χρόνια μετά, στο Βέλγιο, ο εγγονός της, o Αζάντ, βρίσκεται σε ένα τρένο, για να πάει σε μία οντισιόν. Στο ίδιο βαγόνι, ο Τούρκος Λεβέντ ταξειδεύει με τον ίδιο ακριβώς προορισμό. Είναι και οι δύο μετανάστες δεύτερης ή τρίτης γενιάς. Όταν όμως περνάει ο ελεγκτής, ο Λεβέντ συνειδητοποιεί ότι έχει ξεχάσει το πορτοφόλι του -με όλα του τα χαρτιά και την πρόσκληση για την οντισιόν, στο σπίτι. Ο ελεγκτής τον απειλεί ότι θα τον αναγκάσει να κατέβει στην επόμενη στάση με σκοπό να εξακριβώσει τα στοιχεία του στο πλησιέστερο αστυνομικό τμήμα, εφόσον δεν έχει καν ταυτότητα μαζί του.

Ο Λεβέντ βρίσκεται σε απόγνωση, και ο Αζάντ προσφέρεται να του δανείσει την πρόσκλησή του στην οντισιόν -ώστε να αποδείξει, με ψευδή έστω ταυτότητα, ότι δεν βρίσκεται παράνομα στην χώρα. Ο Λεβέντ δέχεται, αλλά για κακή του τύχη, ο ελεγκτής γνωρίζει κάποιον συγγενή του Αζάντ, και έτσι ο πρώτος «ρόλος» του Λεβέντ είναι εξ ανάγκης ο ρόλος ενός Αρμένιου μετανάστη δεύτερης γενιάς -όχι πολύ επιτυχημένα όμως, καθώς εκείνος μιλά για «πόλεμο» και όχι για «γενοκτονία», ενώ παράλληλα αγνοεί και την πραγματικότητα της οικογένειας, στην οποία υποτίθεται ότι ανήκει.

Όταν ο ελεγκτής αποσύρεται, οι δυο νέοι έρχονται αντιμέτωποι ο καθένας με αυτά που αντιπροσωπεύει ο άλλος, αλλά και με την ίδια την ταυτότητά τους. Δυο εχθροί – δυο μετανάστες σε μια ξένη χώρα και με κοινή πλέον μοίρα. Η ρήξη που θα προκύψει οδηγεί τον Αζάντ στην λιποθυμία και τον Λεβέντ στην συνειδητοποίηση.

Καθ’όλη την διάρκεια της παράστασης, το φάντασμα της Hélène είναι παρόν στην σκηνή και αφηγείται το παρελθόν, τα χρόνια πριν την Γενοκτονία, τα γεγονότα του 1915, την φυγή και τον κατατρεγμό. Το φάντασμα της Hélène είναι παρόν και κατά την διάρκεια της λιποθυμίας του Αζάντ, και μέσα στο μυαλό του λειτουργεί σαν καταλύτης τύψεων και αντικρουόμενων συναισθημάτων που τον οδηγούν στην λήθη.

Όταν συνέρχεται, δεν θυμάται τίποτα -αλλά ο Λεβέντ που τον κρατά στα χέρια του τον καθησυχάζει: «Εγώ τα θυμάμαι όλα, Αζάντ».

Η παράσταση (στο γνωστό στους θαμώνες του μαγαζιού μας, Théâtre le Public) ήταν αρκετά καλή, σε επίπεδο σκηνοθεσίας και ερμηνειών -κατά την γνώμη μου το κείμενο έπασχε αρκετά, όμως. Στόχος ήταν να αναδείξει τόσο το θέμα της Γενοκτονίας, όσο και το θέμα της ταυτότητας. Εκ των πραγμάτων μια τέτοια παράσταση αναδεικνύει αυτούς τους προβληματισμούς -αλλά δεν ξέρω αν το κείμενο πήγε το πράγμα πιο πέρα.

Αξίζει όμως να αναφερθεί το πολύ καλό σκηνικό (λιτό και περιεκτικό) και οι πολύ καλές ερμηνείες κυρίων της Mathilde Schennen (στον ρόλο της Hélène) και του Laurent Capelluto (στον ρόλο του Λεβέντ). Ενδιαφέροντα κείμενα για την παράσταση, θα βρείτε εδώ, εδώ και εδώ και το πρόγραμμα εδώ (μόνο στα γαλλικά, δυστυχώς). Υποθέτω πως δεν χρειάζεται να αναφερθεί ότι η συγγραφέας της παράστασης, Caroline Safarian, είναι η ίδια Αρμένισσα (δεν βρήκα δυστυχώς κάποια αξιόλογη πληροφορία γι’αυτήν).

Ασχέτως της παράστασης, την οποία έτσι και αλλιώς δεν θα δείτε (χα!), επανερχόμαστε στο θέμα της παρουσίασης της ιστορίας κατά το δοκούν (που το εξαντλήσαμε κάπως?). Υπάρχει όμως και το άλλο θεματάκι, εκείνο της ταυτότητας. Και δεδομένου πως η Ελλάδα πλέον αποτελεί πόλο έλξης οικονομικών μεταναστών, είναι σημαντικό να αρχίσει να προβληματίζει (το θέμα την Ελλάδα). Καθώς μάλιστα, η μεταναστευτική πολιτική ήταν από μηδαμινή ως ανύπαρκτη τα τελευταία 20 χρόνια, το θεματάκι είναι μάλλον επιτακτικής σημασίας.

Πέρα όμως από αυτό, αν κοιτάξουμε από το πρίσμα αυτών των ανθρώπων, και δοκιμάσουμε να μπούμε για λίγο στην θέση τους, θα καταλάβουμε ίσως πόσο δύσκολη είναι. Ακόμα δε περισσότερο στην περίπτωση των Αζάντ και των Λεβέντ, που ενώ έμαθαν να είναι εχθροί, εκ των πραγμάτων βρίσκονται ξαφνικά στην ίδια πλευρά χωρίς να ερωτηθούν.

Ο Αζάντ πρέπει να μισεί τον Λεβέντ. Έτσι έμαθε. Γιατί όμως; Ο Λεβέντ είναι συνομίλικός του, δεν είχε καν γεννηθεί το 1915. Από την άλλη, γιατί ο Λεβέντ να αισθάνεται τύψεις για ένα έγκλημα που συνετελέσθη πολλά χρόνια πριν από την γέννησή του -και για το οποίο δεν έχει καμία ευθύνη; Αλλά και πώς να παραδεχτεί ότι ο «πόλεμος» δεν ήταν πόλεμος αλλά γενοκτονία;

Η κίνηση αλληλεγγύης του Αζάντ είναι ένα βήμα προς την απενοχοποίηση και την άμβλυνση του «τεχνητού μίσους». Αλλά δεν αρκεί.

___________________________________________

Για την ιστορία:

1. Ο τίτλος Papiers d’Arménie απότελεί ένα πανέξυπνο λογοπαίγνιο. «Papier d’Arménie» ονομάζεται ένα καύσιμο μυρωδικό (σαν τα ινδικά στικς) – αλλά λέξη προς λέξη η φράση μεταφράζεται ως «αρμένικα χαρτιά» (όπου χαρτιά: ταυτότητες, διαβατήρια και λοιπά γραφειοκρατικά ντοκουμέντα).

2. Η αλήθεια είναι πως η Γενοκτονία των Αρμενίων είναι λίγο «της μόδας» στα μέρη μας, ειδικά μετά από την θεσμοθέτηση ποινής  στην Γαλλία σε όποιον αρνείται ότι συνετελέσθη. Γεγονός που έχει προκαλέσει την μήνιν πολλών Εβραίων -οι οποίοι μέχρι πρότινος θεωρούσαν πως είχαν το προνόμιο της γενοκτονίας και πως κανείς άλλος λαός δεν υπέστη κάτι αντίστοιχο ποτέ.

Advertisements