(Πρόκειται για μια πολύ μεγάλη κουβέντα, αλλά καταθέτω κάποιους προβληματισμούς.)

Αποτελεί κοινό τόπο η παρατήρηση ότι τα δικτατορικά και τα θεοκρατικά καθεστώτα είναι ανελέυθερα. Στην πρώτη κατηγορία, πολλοί εντάσσουν και τα κομμουνιστικά. Ωραία. Επίσης, είναι πολλοί αυτοί που θεωρούν τις Δυτικές κοινωνίες ελέυθερες (προσοχή, δεν χρησιμοποιώ τον όρο φιλελεύθερες, περί αυτού ουδεμία αμφιβολία και ένσταση, κι επί πλέον το θεωρούν τιμή τους και καμάρι τους -τρομάρα τους!), με προεξάρχουσα μεταξύ αυτών την Αμερικάνικη. Καλώς.

Δεν έχω ζήσει στην Αμερική, δεν την έχω καν επισκεφτεί (και δεν σκοπεύω να στηθώ στην ουρά και να υποστώ την τρελή γραφειοκρατεία και τα απίστευτα ερωτηματολόγιά τους, για να πάρω την κωλοβίζα τους -excuse my french). Αναρωτιέμαι, βέβαια, βάσει των όσων ακούω και πληροφορούμαι, πόσο ελεύθεροι είναι οι Αμερικάνοι, οι οποίοι ζουν υπό καθεστώς συνεχούς και αδιάλειπτου φόβου, μήπως τους σκοτώσουν το παιδί τους στο σχολείο, μήπως τους πέσουν αεροπλάνα στο κεφάλι, μήπως τους επιτεθούν οι κακοί Λατίνοι μετανάστες στο δρόμο…
Έχω πάντως, σαφή και εμπεριστατωμένη γνώση για την ελληνική και άλλες «δυτικές» κοινωνίες.

Δεν είμαι ούτε διανοούμενη, ούτε φιλόσοφος, ούτε αρθρογράφος, εξού και δεν πρόκειται να διαβάσετε καμιά βαρύγδουπη και πομπώδη ανάλυση. Έχω στο κεφάλι μου μερικά ερωτήματα που με προβληματίζουν και αυτό είναι όλο.

Ξεκινάμε, λοιπόν με το δεδομένο ότι τα κομμουστικά καθεστώτα ήταν (κι όσα υπάρχουν ακόμα, είναι) ανελέυθερα. Τι γίνεται, όμως στις κοινωνίες που έχουν την ελευθερία σημαία και παντιέρα και υποτίθεται πως την υπερασπίζονται ψυχή τε και σώματι; Είναι ελεύθερες;

Είμαστε αλήθεια ελέυθεροι;

Πόσο ελεύθερος είναι ένας Αλβανός μετανάστης στην Ελλάδα;
Πόσο ελεύθερος είναι ένας άστεγος στο Παρίσι;
Πόσο ελεύθερος είναι ένας Πακιστανός πρόσφυγας στη Βρετανία;
Πόσο ελεύθερα ταξιδεύουμε;
Πόσο ελεύθερος είναι ένας ομοφυλόφιλος ή ένας τραβεστί σε οποιαδήποτε μεσογειακή χώρα;
Έχω εγώ την ελευθερία να κυκλοφορήσω με αραβική κελεμπία στο δρόμο;
Μπορώ να εκφράσω ελέυθερα τις πολιτικές μου πεποιθήσεις στον εργασιακό μου χώρο;
Ντύνομαι όπως μου αρέσει ή όπως μου υποβάλλουν τα διάφορα «μέσα επικοινωνίας» και trends;
Πόσο ελεύθερη θα ήμουν, αν ήμουν άνεργη;
Μπορώ να μην πάω στην δουλειά μου, όταν δεν έχω όρεξη; Μπορώ να μην δουλεύω;

Το θέμα μου είναι πως στις κοινωνίες μας, όπως τις έχουν / έχουμε ( ; ) διαμορφώσει, η ελευθερία, η οποία είναι διακηρυκτικά κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα, περιορίζεται, έως και καταστέλλεται από την οικονομική μας δύναμη, από ιδεολογήματα /παραδόσεις / «αξίες» / «ηθική», από τον κρατικό και κάθε άλλο μηχανισμό. Σε μια καπιταλιστική κοινωνία, αν δεν έχεις χρήμα, δεν είσαι ελεύθερος, η ελευθερία σου (ακόμα και το «πόσο αξίζεις» ως άνθρωπος) ορίζεται από το πόσα έχεις στο πορτοφόλι σου.

Αλλά, ακόμα κι αν το έχεις το χρήμα, δεν αρκεί: χρειάζεται να ασπαστείς ένα συγκεκριμένο αξιακό σύστημα, ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής, να ανήκεις σε συγκεκριμένη φυλή / κάστα / τάξη. Κάποιοι είναι πιο ίσοι, κάποιοι είναι πιο ελεύθεροι.

«Μπορώ να μην δουλεύω;», επαναλαμβάνω την ερώτηση. Και να το πάω πιο πέρα. Μπορώ να επιλέξω εγώ την δουλειά μου; Μπορώ να διοχετέυσω την δημιουργικότητά μου στους τομείς που θα επιλέξω και που με εμπνέουν; (Συστήνω το βιβλιαράκι του Pierre Lafargue, «Le droit à la paresse», Το δικαίωμα στην τεμπελιά).

Αν κάποιος επιλέξει έναν τρόπο ζωής «διαφορετικό» από τα καθιερωμένα, η άποψη που σχηματίζει ο περίγυρος γι’αυτόν τον στιγματίζει και, εκ των πραγμάτων, περιορίζει την ελευθερία του. Αν κάποιος επιλέξει να ντυθεί παράξενα, αλλόκοτα, αντιμετωπίζει τη χλεύη και την κοροϊδία του περίγυρου. Αν είναι ανάπηρος, υπέρβαρος, ξένος, διαφορετικός, τίθεται στο περιθώριο.

Διάβασα στο βιβλίο του Στέλιου Κούλογλου «Μην πας ποτέ μόνος στο ταχυδρομείο» μια σκέψη, την οποία αναπαράγω όπως την συγκράτησα, όχι πιστά: Όταν ένα κράτος καταφέρει να ελέγχει την ερωτική διάθεση των πολιτών του, τους ελέγχει απόλυτα. Ο έρωτας είναι η πηγή της ελευθερίας, γι’ αυτό και προσπαθούν να τον βάλουν σε πλαίσια. («Επιστημονικά» ονομάστηκε «κομμουνιστική ηθική»).

Ποια, λοιπόν η θέση του έρωτα, στις δικές μας κοινωνίες; Αν δεν είναι αντικείμενο ελέγχου και περιορισμών με έναν επίσημο και ρητό τρόπο, μήπως δεν καταστέλλεται με άλλους έμμεσους τρόπους; Με έναν τρόπο ζωής που δε μας αφήνει να ερωτευτούμε, γιατί μας ξεζουμίζει. Με τον εξευτελισμό και την χλεύη του έρωτα από μέσα επικοινωνίας και καθεστωτικούς μηχανισμούς. Με την ύπουλη σύγχυση και υποκατάστασή του από το στεγνό και χυδαίο σεξισμό.

Δοκίμασα να κάνω έναν πρόχειρο απολογισμό, αναλογιζόμενη πόσες από τις καθημερινές μου δραστηριότητες έχω ΕΠΙΛΕΞΕΙ να κάνω και πόσες ήμουν ΥΠΟΧΡΕΩΜΕΝΗ να κάνω. Πόσο χρόνο αφιερώνω στις δεύτερες και πόσος μου απομένει για τις πρώτες. Και τρόμαξα.

Θα ήθελα πολύ να αποτελώ εξαίρεση….

Advertisements