κείνος ο σκοπός που λέγανε οι Χιλιάνοι

Ετικέτες

, , , , , , ,

img_20161028_170805

La Moneda, Santiago

Η Χιλή δεν είναι μία χώρα.Είναι μια ευρύτατη παλέτα από διάφορες πλευρές πολλών περιοχών του πλανήτη -από όλες τις απόψεις: πολλές γεωγραφίες, τοπία, άνθρωποι, ιστορίες, εικόνες, χρώματα. Από τον άγριο βορρά ως τον αρκτικό νότο, εκτείνεται σε τρεις γεωγραφικές ζώνες (τροπική, εύκρατη και αρκτική). Περιλαβάνει διάφορες εποχές και ζουν σε αυτή άνθρωποι με τις πιο αντιφατικές καταγωγές και φόντα.

img_8763

Lastarria, Santiago

Κυκλοφορώντας στο Σαντιάγο νιώθεις πάρα πολύ οικεία, σα να βρίσκεσαι σε μια οποιαδήποτε μεσογειακή πόλη. Το κέντρο της χιλιανής πρωτεύουσας θυμίζει Αθήνα ή Μαδρίτη, τα μοδάτα barrios έχουν κάτι από Βαρκελώνη ή Μεταξουργείο, οι άνθρωποι γύρω σου θα μπορούσαν να είναι Θεσσαλονικείς ή Σεβιλλιάνοι. Στο Σαντιάγο δε νιώθεις εκ πρώτης όψεως το βάρος καμιάς ιστορίας, είναι μια μεγαλούπολη, σαν οποιαδήποτε άλλη. Εκ πρώτης όψεως -αν πας στη Μονέδα (το προεδρικό μέγαρο) και βρεθείς μπροστά στο άγαλμα του Αλλιέντε, και ξέρεις την ιστορία βέβαια, ναι τότε τη νιώθεις. Επιλέγεις ίσως να τη νιώσεις, αυθυποβάλλεσαι.

img_20161029_193007

Barrio Bellavista, Santiago

Σε όλη τη διάρκεια του ταξιδιού μου στη Χιλή, προσπάθησα επίμονα να αποσυνδέσω αυτά που ήξερα ήδη για την ιστορία της χώρας, από αυτά που έβλεπα γύρω μου. Μάταια. Αν έχεις διαβάσει το Σπίτι των πνευμάτων της Ιζαμπέλ Αλλιέντε και το Δόγμα του Σοκ της Ναόμι Κλάην, αν έχεις δει το Il postino, αν έχεις ακούσει τις μουσικές του Βίκτορ Χάρα και της Βιολέτα Πάρρα, είναι απλά αδύνατον, αδύνατον όμως να μην συνδέεις τις εικόνες που βλέπεις με τις εικόνες που έχεις ήδη στο κεφάλι σου.

img_20161111_153003

Barrio Bellas Artes, Santiago

Φτάσαμε λοιπόν στο Σαντιάγο, μετά από 19 ώρες πτήση και βγήκαμε να κάνουμε μια βόλτα στο κέντρο. Με το που βγήκαμε από το μετρό, πέσαμε πάνω σε πλανόδιο σουβλακοπώλη, λίγο πιο κάτω μια γυναικα πούλαγε ένα πράγμα σαν βυσσινάδα με σπόρους σταριού (που δεν κατάφερα ποτέ να απομνημονεύσω πώς το λένε τελικά το βρήκαμε!) λίγο πιο πέρα ένας άλλος πούλαγε εμπανάδες και χυμούς. Ανεκτίμητο πράγμα το street food, ανεκτίμητη αξία το να μπορείς να βρεις φαγητό όποια ώρα κι αν πεινάσεις -ειδικά αν ζεις στη Δυτική Ευρώπη, όπου τα στομάχια των ανθρώπων πεινάνε με ατζέντα.
Κι εκεί που περιδιαβαίναμε σαν αφελείς τουρίστες, ενθουσιασμένοι από τον ανοιξιάτικο ήλιο, μπαίνοντας στο barrio Paris-Londres, βλέπουμε ανάμεσα στις πλάκες του πεζοδρόμου, μερικές μπρούτζινες πλάκες με ονόματα και ηλικίες. Στρέφουμε αριστερά και αντικρύζουμε μια σειρά ταμπλώ με φωτογραφίες από την εκστρατεία του δημοψηφίσματος του ’87, πίνακες με αριθμούς αγνοουμένων και νεκρών, εικόνες από διαδηλώσεις και συνθήματα. Καλως όρισαμε στη Χιλή του ακόμα υπαρκτού διχασμού, όπου το debate για τη Χούντα είναι ακόμα ανοιχτό, παρόν, κι ας ήταν ταμπού μέχρι πριν από πολύ λίγα χρόνια.

img_20161111_153131

Barrio Bellas Artes, Santiago

Το Londres 38 ήταν σα να λέμε το “Μεταγωγών” ή η “Μπουμπουλίνας”. Σήμερα είναι ένα ανοιχτό κέντρο μνήμης, που διαθέτει μια μόνιμη έκθεση, οργανώνει άλλες προσωρινές και παρέχει πληροφορίες και έντυπο υλικό σε κάθε περαστικό.
Η βόλτα συνεχίζεται στην Plaza de Armas (που υπήρξε το θέατρο μεγάλων κινητοποιήσεων και σημαντικών γεγονότων), το κτήριο του Κονγκρέσου και του Δικαστηρίου στο barrio Civico, την περιοχή των κυβερνητικών υπηρεσιών. Με κατάληξη στη Μονέδα. Είναι δύσκολο να μη σκεφτείς, αντικρύζοντάς την, ότι πριν από 43 χρόνια, το κτήριο αυτό βομβαρδίστηκε από το στρατό, με εντολές των αμερικανών πρακτόρων, για να εξοντώσει φυσικά τον πρώτο εκλεγμένο σοσιαλιστή πρόεδρο στη Λατινική Αμερική -και τελικά να εκτελέσει την ελπίδα ενός ολόκληρου λαού για κοινωνική δικαιοσύνη.

img_20161029_193111

La Chascona, Casa Pablo Neruda, Barrio Bellavista, Santiago

Η ζωή βέβαια συνεχίστηκε κ αναπόφευκτα θα συνεχίσεις κι εσύ τη βόλτα για ποτό στη Lastarria, την πολύχρωμη γειτονιά με τα wine bars και τους πλανόδιους κοσμηματοπώλες και θα πετύχεις tamburristas: οι πλανόδιοι μουσικοί κρουστών είναι μακρά παράδοση στη Χιλή, πιθανότατα συνδεδεμένη με το παρελθόν των αφρικάνων σκλάβων ή των ιθαγενών.

img_20161105_014150

The Clinic bar, Barrio Bellavista, Santiago

Αλλά το παρελθόν δεν έχει πει την τελευταία του λέξη, είναι εξάλλου πολύ νωρίς ακόμα. Μετά την πτώση της Χούντας στη Χιλή, αρκετά χρόνια μετά το πέρασμα στη δημοκρατία (με εισαγωγικά ή χωρίς), συστήθηκε μια επιτροπή νομικών και ερευνητών, με στόχο να διερευνήσει τα εγκλήματα κατά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνέβησαν κατά τα χρόνια του Πινοσέτ. Το πόρισμα των εργασιών της εκδόθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και εκτίθεται πλέον στο Museo de la Memoria y de los derechos humanos (Μουσείο της μνήμης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων). Η πρόσβαση στο μουσείο είναι δωρεάν και η επίσκεψη ξεκινά με φωτογραφίες από τα μνημεία που έχουν ανεγερθεί σε διάφορα σημεία της χώρας για να τιμήσουν τα θύματα, τους βασανισμένους και τους αγνοούμενους. Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι αμείλικτα: 28.000 βασανίστηκαν, 3.000 εκτελέστηκαν,1.250 εξαφανίστηκαν και 200.000 εξορίστηκαν. Τα νούμερα αυτά είναι πιθανότατα πολύ μικρότερα από τα πραγματικά, αλλά και πάλι είναι λίγοτερο τρομακτικά από τα στοιχεία και τις αλήθειες που περιμένουν τον επισκέπτη στον πρώτο και στο δεύτερο όροφο του μουσείου.

dscf7439

Museo de la Memoria y de los Derechos humanos, Santiago

Ξεκινώντας την κατ’εξοχήν έκθεση, ο επισκέπτης βλέπει ένα ολιγόλεπτο βίντεο που αφηγείται τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 1973, από την απόβαση του ναυτικού στο Βαλπαραϊσο ως το βομβαρδισμό της Μονέδα, τις εκατοντάδες συλλήψεις εκείνης της ημέρας, τον εγκλεισμό των συλληφθέντων στο στάδιο του Σαντιάγο, όπου βασανίστηκαν και εκτέλεστηκαν όλοι, μέσα στις επόμενες λίγες μέρες. Εικόνες από τις εν ψυχρώ συλλήψεις στους δρόμους και από το στάδιο, το τελευταίο διάγγελμα του Αλλιέντε στο ράδιο Magallanes, οι πρώτες δηλώσεις των αρχηγών των ενόπλων δυνάμεων, και μετά αντίκειμενα και μαρτυρίες των θυμάτων, οι κατασκευές των κρατουμένων στις φυλακές, τα γράμματα των παιδιών και των αγαπημένων τους προσώπων, η αναζήτηση πτωμάτων στην έρημο και στα βουνά από μανάδες, αδέρφια, παιδιά και φίλους, τα όργανα των βασανιστηρίων, αναπαραστάσεις κελιών, η σιδερένια πόρτα μιας από τις φυλακές. Αλλά και αφίσες και υλικό από το τεράστιο διεθνές κίνημα υποστήριξης στο χιλιανό λαό, αποκόμματα από εφημερίδες (χιλιανές και ξένες), η ιστορία του δημοψηφίσματος που οδήγησε στη δημοκρατική μετάβαση (η Χούντα στη Χιλή δεν έπεσε: εξαναγκάστηκε σε συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που οδήγησαν στην εξομάλυσνη, κατοχυρώνοντας όμως το δικαίωμα του Πινοσέτ να είναι γερουσιαστής και εξασφαλίζοντας έτσι πως δεν κινδύνευε να δικαστεί και να τιμωρηθεί), η εκστρατεία του Νο!, οι εκδηλώσεις χαράς και οι διαδηλώσεις που ακολούθησαν την καθαίρεση του Πινοσέτ.
Κι αν κατάφερες να δεις όλα αυτά χωρίς να συγκινηθείς, είναι αδύνατο να μην κλαψεις μπροστά σε αυτό που το μουσείο φυλάει για το τέλος. Ένας τεράστιος τοίχος με φωτογραφίες των αγνοουμένων, μπροστά του ένας υπολογιστής: εκεί μπορείς να γράψεις το όνομα του ανθρώπου σου και μόλις το περάσεις, η φωτογραφία του φωτίζεται.

dscf7701

Valparaiso

Και μετά βγήκαμε έξω στο μόνιμα ηλιόλουστο Σαντιάγο και η ζωή ήταν εκεί. Στο barrio Bellavista με το πανέμορφο patio, τα καφενεία και τα μπαρ και με το ένα από τα σπίτια του Νερούδα. Εκεί δεσπόζουν μερικά από τα υπέροχα γκράφιτι που κοσμούν την πόλη, αλλά είναι αραδιασμένα και μερικά από τα πιο όμορφα εστιατόρια και μπαρ του κόσμου. Ένα από αυτά, έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία: όταν ο Πινοσέτ ήταν άρρωστος και τάχα “κρατούμενος” σε νοσοκομείο του Λονδίνου, στη Χιλή ξεκίνησε ένα σατιρικό πρότζεκτ, με το όνομα “The Clinic”. Αρχικά ήταν ένα εφημεριδάκι που παρωδούσε τη νοσηλεία του πρώην δικτάτορα και τα ανεκδοτολογικά που κυκλοφορούσαν για την οικογένεια και τους φίλους του. Το εφημεριδάκι είχε τεράστια επιτυχία και εξελίχθηκε σε κανονική σατιρική εφημερίδα που υπάρχει ακόμα -αλλά και μια αλυσίδα μπαρ με θέμα ακριβώς την ιστορία του πραξικοπήματος και της δικτατορίας.

DSCF7772.JPG

Valparaiso

Η επόμενη στάση μας ήταν το ομορφότερο λιμάνι του κόσμου: Βαλπαραϊσο σημαίνει “κοιλάδα του Παραδείσου” και όντως περί αυτού πρόκειται. Η πόλη είναι χτισμένη αμφιθεατρικά σε μια σειρά αρκετά απότομων λόφων και έχει μέτωπο στη θάλασσα σε πολύ μεγάλο μήκος. Το κέντρο της, που είναι και αυτό που επισκέπτονται οι ξένοι, είναι ένα συνονθύλευμα από ελικοειδή λαβυρινθώδη δρομάκια, πολλά από αυτα έχουν τη μορφή σκαλοπατιών, ενώ οι τοίχοι, όλοι μα όλοι οι τοίχοι, είναι γεμάτοι από καταπληκτικά πολύχρωμα γκράφιτι. Όλη η πόλη μοιάζει με μεγάλη πινακοθήκη και έχει πλέον αναγνωριστεί ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Τα δρομάκια είναι γεμάτα με μικροπωλητές, μουσικούς, καλλιτέχνες δρόμου, tamburristas, λατέρνες. Όλη η πόλη -ή μάλλον όλο το, αρκετά μεγάλο, κέντρο, είναι γεμάτο χρώματα και μουσικές. Μάθαμε επίσης πως εκεί γιορτάζεται η πιο φαντασμαγορική πρωτοχρονιά της χώρας, καθώς η θάλασσα γεμίζει με φωτισμένα πλοιάρια που πετάνε πυροτεχνήματα.

IMG_20161030_171427.jpg

Valparaiso, ιθαγενείς Μαπούτσε

Το λιμάνι του Βαλπαραϊσο ήταν εξαιρετικά πλούσιο και ακμαίο, μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, όταν άνοιξε η διώρυγα του Παναμά. Μέχρι τότε, όλα τα καράβια που περνούσαν από τον Ατλαντικό στον Ειρηνικό και τούμπαλιν, έκαναν αναγκαστικά εκεί στάση για ανεφοδιασμό. Έτσι, το Βαλπαραϊσο ήταν ένα από τα μεγαλύτερα διαμετακομιστικά και εμπορικά κέντρα της ηπείρου, γεγονός που του έδωσε πολύ έντονη ζωή και πλούτο. Εκεί ιδρύθηκε η πρώτη και (μέχρι και σήμερα) μεγαλύτερη εφημερίδα της Χιλής, η El Mercurio (φέρει μάλλον όχι τυχαία το όνομα του θεού του εμπορίου) και αναπτύχθηκαν κάθε είδους εμπορικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, αλλά και ένα από τα σπουδαιότερα πανεπιστήμια της χώρας Η αίγλη αυτή αποτυπώνεται και στα εντυπωσιακά αποικιακά κτήρια που δεσπόζουν στην κεντρική πλατεία Sotomayor, όπου βρίσκεται και η έδρα του πολεμικού ναυτικού της χώρας. Από την άιγλη αυτή παραμένει ελάχιστη, αφού η πόλη έχει πια χάσει την εμπορική ισχύ και το οικονομικό σφρίγος της. Η ατμόσφαιρα του λιμανιού επιβιώνει στα στενά γυρω από τη Sotomayor, όπου βρίσκει κανείς ημιυπόγεια σκοτεινά μπαρ και κουτούκια σαν το J. Cruz, στα οποία μπορείς να απολαύσεις πέβερε (μια καυτερή σάλτσα με ντομάτα, σκόρδο και κόλλιανδρο), τσοριγιάνα, το φαγητό του ναυτικού και του φτωχου: κρέας με αυγά, τηγανητές πατάτες και κρεμμύδια, πίνοντας μπύρα Austral ή μποργκόνια τη χιλιανή σανγκρία με τις φράουλες.

img_20161030_190804

Valparaiso

Μέρος της λάμψης του Βαλπαραϊσο έχει οικειοποιηθεί η κοντινή Viña del Mar, μια πολύ μικρότερη επίσης παραθάλάσσια πόλη, γεμάτη ακριβά ξενοδοχεία, καζίνο και χλιδάτα εστιατόρια, θέρετρο πλουσίων. Που όμως δεν έχει να προσφέρει τίποτα περισσότερο από επίδειξη πλούτου και αισθητική καζίνο. Και την εντυπωσιακή παραλία στον Ειρηνικό, που και μόνο σαν αίσθηση είναι επιβλητική.

img_20161031_002938

Valparaiso

img_20161031_114626

Valparaiso

img_20161031_175259

Vina del Mar

Στη Χιλή όμως δεν βρίσκεις μόνο πόλεις, πολιτικές ίντριγκες και βασανισμένη ιστορία. Η χώρα διαθέτει μια εξαιρετικά πολυποίκιλη και εντυπωσιακή φύση. Στο Βορρά εκτείνεται η έρημος της Ατακάμα, μια από τις μεγαλύτερες ερήμους στον κόσμο, και σίγουρα η πιο ξηρή, την οποία η Χιλή μοιράζεται με το Περού και τη Βολιβία. Η Ατακάμα είναι ένα μοναδικό μέρος, μια έρημος σε υψόμετρο από 2500 ως 5500 μέτρα, με απίστευτα πλούσιο υπέδαφος, πετρώδες και αργιλώδες έδαφος, πάρα πολλά ηφαίστεια, ποικίλα γεωλογικά φαινόμενα και ενδιαφέρουσα πανίδα. Κάτω από τη σκονισμένη επιφάνεια, βρίσκονται κοιτάσματα σιδήρου, χαλκού, αργύρου και θειούχα μέταλλα -σε τέτοια αφθονία ώστε εξοργίζεσαι που σε έναν τόσο πλούσιο τόπο, οι άνθρωποι ζουν τόσο στερημένοι.

dscf8053

Atacama, Valle de la Muerte

Οι εικόνες είναι απλά εντυπωσιακές και δεν αποτυπώνονται σε καμία φωτογραφία επαρκώς. Το απόκοσμο τοπίο της Valle de la Muerte, η απέραντη πορτοκαλοκίτρινη σεληνιακή μονοτονία της Valle de la Luna, οι απότομοι κόκκινοι γκρεμοί της Piedra del Coyote, οι γαλάζιες περίεργες αλατολίμνες των Salar, στις οποίες επιπλέεις χωρίς προσπάθεια, οι ατμοί των γκέυζερ που αναβλύζουν από το έδαφος στο παγωμένο υψόμετρο του Ei Tatio, το ηλιοβασίλεμα που χρωματίζει τις Άνδεις λιλά και ροζ. Η σκληρότητα και επιβλητικότητα της άγριας φύσης που κάνουν τον άνθρωπο να νιώθει εκμηδενισμένος, όσο και απίστευτα τυχερός που βρίσκεται εκεί.

dscf8094

San Pedro, Atacama

Για την επίσκεψη στο νοτιοανατολικό κομμάτι της Ατακάμα, καλό σημείο εκκίνησης είναι το San Pedro, ένα μικροσκοπικό χωριό, του οποίου οι κάτοικοι είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία ιθαγενείς Αϋμάρα και Λικαναντάι -όσοι τελοσπάντων έχουν καταφέρει να επιβιώσουν. Οι ντόπιοι ζουν από τον τουρισμό και την κτηνοτροφία σε συνθήκες αρκετά δύσκολες, όχι μόνο εξαιτίας των σκληρών καιρικών συνθηκών και του τοπίου τους, αλλά και επειδή όλες οι (αποικιοκρατο-κεντρικές) κυβερνήσεις της χώρας τους έχουν από ξεχασμένους, ως επίτηδες παραμελημένους. Οι ιθαγενείς στη Λατινική Αμερική, σε όλες τις χώρες, είναι πάντα ο τελευταίος τροχός της αμάξης, βρίσκονται στο πιο τελευταίο σκαλί της κοινωνικής κλίμακας -εκτός από την Αργεντινή, όπου είναι σχεδόν ανύπαρκτοι.

dscf8172

Atacama

Παρ’όλα αυτα, οι πληθυσμοί αυτοί έχουν πολύ πλούσια ιστορία, όπως αποκαλύπτουν οι ανασκαφές στην έρημο. Το πολύ ξηρό κλίμα της περιοχής έχει ευνοήσει τη διατήρηση των αρχαιοτήτων, όπως ευνοεί και το έργο των αστρονόμων. Η ελάχιστη φωτορρύπανση και ο ανέφελος ουρανός προσφέρουν ιδανικές συνθήκες για την παρατήρηση των ουράνιων σωμάτων. Ο νυχτερινός ουρανός στην Ατακάμα είναι ο πιο εντυπωσιακός και φωτεινός ουρανός που μπορεί να δει κανείς στον πλανήτη μας.

dscf8301

El Tatio geysers, Atacama

img_9171

Amfiteatro, Atacama

Το ξηρό κλίμα της ερήμου βέβαια έχει ευνοήσει και τη διατήρηση των υπολειμμάτων των νεκρών που παρήγαγε σε αφθονία το καθεστώς του Πινοσέτ. Όπως αποκαλύφθηκε σχεδόν τυχαία, οι χουντικοί αξιοποίησαν τόσο την έρημο όσο και τα εγκαταλελειμμένα ορυχεία της Ατακάμα για να εξαφανίσουν εκεί τα πειστήρια των εγκλημάτων που διέπρατταν στα μπουντρούμια τους. Στην έρημο θα δει κανείς συχνά θλιβερές ομάδες, κυρίως γυναικών, που αναζητούν μέσα στην αργιλώδη απεραντοσύνη τα κόκκαλα των desaparecidos αγαπημένων τους.

img_20161103_081416

Γλάροι των Άνδεων, Atacama

img_9237

La piedra del Coyote, Atacama

img_20161103_072701

El Tatio geysers, Atacama

img_9595

Tebenquiche, Atacama

img_9248

La piedra del Coyote, Atacama

Όλα αυτά τα βρίσκει κανείς σε μια απόσταση που καλύπτεται με πτήση δύο ωρών από το Σαντιάγο προς το Βορρά. Αν πάρει την αντίθετη κατεύθυνση και πετάξει για περίπου τέσσερις ώρες, βρίσκεται σε ένα άλλο θαύμα της φύσης: την Παταγωνία. Η Παταγωνία ονομάστηκε έτσι από τους Ισπανούς κονκισταδόρες, που νόμισαν πως βρήκαν εκεί “τέρατα με μεγάλα πόδια” (Los Patagones). Τα “τέρατα” αυτά ήταν μάλλον οι ιθαγενείς, που για αιώνες ζούσαν αρμονικά με τα δυσβατα βουνά και την άγρια θάλασσα της περιοχής.

dscf8510

Torres del Paine, Patagonia

Το Punta Arenas είναι η νοτιότερη πόλη της Χιλής και πρωτεύουσα της περιοχής Magallanes y Antarctica Chilena. Είναι μια μικρή πόλη χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αν εξαιρέσεις το γεγονός οτι βρίσκεται μέσα στον πορθμό του Μαγγελάνου και ότι από εκεί φεύγουν πλοιάρια για να μεταφέρουν τους επισκέπτες στην Isla Magdalena, όπου κατασκηνώνουν πιγκουίνοι το καλοκαίρι, όταν μεταναστεύουν από την Ανταρκτική.

dscf8486

Guanacos, Torres del Paine, Patagonia

Η Παταγωνία είναι γεμάτη εθνικά πάρκα, ένα από τα πιο όμορφα και εντυπωσιακά είναι το Torres del Paine, ένας εθνικός δρυμός γεμάτος λίμνες, στο κέντρο του οποίου βρίσκονται τρεις πετρώδεις ορεινοί όγκοι, οι Torres (πύργοι), επιβλητικά βουνά και μερικοί παγετώνες. Εκεί ζουν διάφορα ενδιαφέροντα είδη, όπως τα guanaco (τα αρκτικά ξαδερφάκια των λάμα), οι μονογαμικές χήνες του Μαγγελάνου, αλεπούδες, άλογα, και πολλά είδη χλωρίδας της τούνδρας. Το τοπίο είναι εξίσου επιβλητικό με την Ατακάμα, αλλά προφανώς εντελώς διαφορετικό.

dscf8511

Lago Azul, Torres del Paine, Patagonia

Εκεί, ζούσαν κάποτε και οι Σελκναμ, ένας άλλος ιθαγενής λαός που εξολοθρεύτηκε από τους ευρωπαίους αποίκους, με την ανοχή της επίσημης κυβέρνησης της Χιλής στο τέλος του 19ου αιώνα. Εξολοθρεύτηκαν κυριολεκτικά οι ειρηνικοί Σέλκμαν, όπως και οι Καγουέσκαρ, από Γερμανούς, Γάλλους, Άγγλους, Ολλανδούς και Κροάτες εποίκους, στους οποίους η χιλιανή κυβέρνηση παραχώρησε τις γαίες που ανήκαν στους ιθαγενείς, χωρίς φυσικά ποτέ να τους ρωτήσει. Σήμερα απομένουν μονάχα 20 (είκοσι) Σέλκναμ και Καγουέσκαρ (εδώ για την τελευταία Σέλκναμ που έζησε με τον παραδοσιακό τρόπο), αφού προηγουμένως εκτοπίστηκαν πιο νότια και σφαγιάστηκαν ή μολύνθηκαν απο τις ευρωπαϊκές ασθένειες που έφεραν οι άποικοι και οι καθολικοί ιεραπόστολοι.

dscf8514

Torres del Paine, Patagonia

hdr

Lago Gray, Torres del Paine, Patagonia

img_20161109_161311

Παγετώνας, Lago Gray, Torres del Paine, Patagonia

Η ιστορία των ιθαγενών λαών είναι συνυφασμένη με την ιστορία της Χιλής. Αποτελούν κι αυτοί μια ακόμα κατηγορία desaparecidos, από τις πολλές που μετράει η βίαιη ιστορία της χώρας, αλλά γι’αυτούς μέχρι πολύ πρόσφατα δεν μιλούσε κανείς ποτέ, ήταν σα να μην υπήρξαν καν. Ο πρώτος που ασχολήθηκε μαζί τους και θέλησε να αποκαταστήσει την πολύχρονη αδικία, ήταν ο Σαλβαδόρ Αλλιέντε, που προσπάθησε να τους επιστρέψει τις εκτάσεις τους, βρίσκοντας τρομακτική αντίσταση φυσικά από τους ευρωπαϊκής καταγωγής γαιοκτήμονες. Τα τελευταία χρόνια, τώρα που πλέον η συζήτηση για το παρελθόν ανοίγει, οι Χιλιανοί ανακάλυψαν ξαφνικά την τέχνη και τον πολιτισμό των ιθαγενών. Τα αγαλαματάκια και άλλα καλλιτεχνήματα των ιθαγενών κοσμούν τα σπίτια των Χιλιανών πια, ενώ και τα ρούχα τους έχουν έρθει στη μόδα, αλλά οι ίδιοι πλέον είναι ελάχιστοι, και βρίσκονται στα κατώτερα, πιο παραμελημένα και εκμεταλλευόμενα κοινωνικά στρώματα.

img_9681

Casa – Museo Pablo Neruda, Isla Negra

Για τους ιθαγενείς μίλησε επίσης πολύ και ένας άλλος σπουδαίος Χιλιανός, καταγόμενος και αυτός απο την Παταγωνία: ο Πάμπλο Νερούδα. Ο ποιητής που ύμνησε τον έρωτα, τη δικαιοσύνη, την ομορφιά, τη φύση και τον άνθρωπο, ενδιαφέρθηκε για τους ιθαγενείς λαούς, τους αγάπησε, τους ένιωσε σαν ένα κομμάτι της χιλιάνικης ταυτότητάς του. Όπως ένιωσε και τη θάλασσα, τον επιβλητικό ωκεανό, που για τους ιθαγενείς είναι κομμάτι της ζωής και του πολιτισμού τους, ενώ οι άποικοι του είχαν γυρίσει την πλάτη, μάλλον από φόβο.
Ο Νερούδα στρατεύτηκε στο κομμουνιστικό κίνημα, πολέμησε στον ισπανικό εμφύλιο και σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από τη δολοφονία του φίλου του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα από τους φρανκιστές. Στάθηκε δίπλα στον Αλλιέντε, μάλιστα του παραχώρησε τη θέση του υποψηφίου προέδρου του σοσιαλιστικού κόμματος που είχε πρώτα προταθεί στον ποιητή. Ο ίδιος υπηρέτησε την κυβέρνηση Αλλιέντε ως Πρέσβης της χώρας στη Γαλλία. Ο Νερούδα πέθανε 13 μέρες μέτα το πραξικόπημα, νικημένος από τον καρκίνο, και η κηδεία του αποτέλεσε την πρώτη μαζική δημόσια αντίδραση στη Χούντα του Πινοσέτ και μετατραπηκε σε μεγάλη διαδήλωση.
Σήμερα, είναι επισκέψιμα τα τρία σπίτια του, η Τσασκόνα στο Σαντιάγο, η Σεμπαστιάνα στο Βαλπαραϊσο και το σπίτι της Ίσλα Νέγρα, που δεσπόζει μπροστά στη θάλασσα, την οποία επίσης αγαπούσε πολύ ο Νερούδα. Την επομένη του πραξικοπήματος, οι στρατιωτικοί εισέβαλαν στο σπίτι του στο Σαντιάγο και έσπειραν την καταστροφή, παρά τις διαμαρτυρίες της Ματίλντε Ουρούτια, συζύγου του Νερούδα, η οποία τους εκλιπαρούσε να πάρουν ό,τι ήθελαν, αλλά να μην καταστρέψουν. Μετά το θάνατο του ποιητή, η Ματίλντε ξαναέφτιαξε το σπίτι, και αφιερώθηκε στον αγώνα κατά της Χούντας και υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Ματίλντε πέθανε πριν το τέλος της Χούντας, το 1986. Μετά το τέλος της Χούντας, οι σοροί και των δύο μεταφέρθηκαν στην Ίσλα Νέγρα, καθώς ο Νερούδα επιθυμούσε να ταφεί “κοντά στη θάλασσα που γνώριζε”. Τα σπίτια του Νερούδα είναι γεμάτα από το θαλασσινό στοιχείο, από τις διάφορες συλλογές του, από βιβλία και δεκάδες αντικείμενα που ο ποιητής μάζευε στα ταξίδια του ή που έφτιαχναν γι’αυτόν καλλιτέχνες φίλοι του. Η Ίσλα Νέγρα όμως ξεχωρίζει για το άγριο φυσικό τοπίο που την περιβάλλει, για τη θάλασσα που βουίζει μπροστά της.
Σήμερα και τα τρία έχουν αποκατασταθεί, είναι επισκέψιμα και λειτουργούν σαν μουσεία και πολιτιστικά κέντρα.

img_20161105_165333

Casa – Museo Pablo Neruda, Isla Negra

Η Χιλή είναι μια γοητευτική χώρα, για τη φυσική της ομορφιά, το χρωματιστό αστικό της τοπίο, το νόστιμο φαγητό της, τα υπέροχα κρασιά της, τη θάλασσά της και κυρίως για τους γλυκύτατους, χαμογελαστούς, πολύ φιλόξενους ανθρώπους της. Είναι όμως και μια χώρα με σκληρή και βασανισμένη ιστορία, γεμάτη βία, αντιθέσεις, αδικίες και καταστροφή. Ίσως γι’αυτό διαθέτει και τόσο πλούσια μουσική, ποίηση, λογοτεχνία, καλλιτεχνική έκφραση.
Οι πληγές της Χούντας που εφάρμοσε το πιο πετυχημένο πείραμα της Σχολής του Σικάγο, είναι ακόμα ανοιχτές και εμφανείς. Οι όμορφες πόλεις της περιβάλλονται από παραγκουπόλεις που διακρίνονται εύκολα στα πλάγια των αυτοκινητόδρομων που οδηγούν έξω από το Σαντιάγο, αλλά και στα κομμάτια του Βαλπαραϊσο όπου δεν θα πάει ο τουρίστας. Οι άνθρωποι που ζουν στις παραγκουπόλεις είναι οι φτωχοί εργάτες που βλέπεις στο κέντρο των πόλεων. Εκεί που βλέπεις και τους άστεγους. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν συνήθως τα χαρακτηριστικά των εναπομείναντων ιθαγενών. Και είναι καταδικασμένοι να παραμείνουν σε αυτή την κατώτερη τάξη, αφού η ακριβή ιδιωτική εκπαίδευση και υγεία δεν είναι προσβάσιμες γι’αυτούς. Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν αγγλικά, γαλλικά ή γερμανικά επίθετα. Μόνο ισπανικά, και συγκεκριμένα ισπανικά. Οι πόρτες για μια καλύτερη δουλειά είναι κλειστές γι’αυτούς, εξαιτίας του επιθέτου και της διεύθυνσής τους, της συνοικίας Στην οποία ζουν.

img_20161111_194858

Santiago

Το παρόν της Χιλής είναι το μέλλον που δεν θέλουμε, το παράδειγμα που πρέπει να αποφύγουμε, το αποτέλεσμα του πειράματος που πρέπει να καταφέρουμε να αποτύχει.
Στην όμορφη αυτή χώρα, πριν από δυο χρόνια κυβερνούσε το κόμμα των Πινοσετικών (κυβέρνηση Πινιέρα), η κόρη του Πινοσέτ είναι δημοτική σύμβουλος σε έναν (αριστοκρατικό) δήμο του Σαντιάγο και το κόμμα της έχει πάρει έναν ακόμα δήμο (πλουσίων).
Στην όμορφη Χιλή, όμως, ζουν άνθρωποι που επιτέλους άρχισαν να μιλάνε γι’αυτές τις πληγές του παρελθόντος, για τους ταξικούς διαχωρισμους που βιώνουν στο πετσί τους, για τους εξαφανισμένους τους που τρώει η θάλασσα και η έρημος, για τους προγόνους τους που δεν υπήρχαν σε κανένα βιβλίο μέχρι πρόσφατα.
Να τον θυμόμαστε κείνο το σκόπο που λέγανε οι Χιλιάνοι. Μιλάει και για μας, έχουμε πολλά να μάθουμε από αυτόν.

===============================

Φιλμογραφία

  1. Nostalgia de la luz, η νοσταλγία του φωτός, του Πατρίσιο Γκούσμαν: μια ταινία για την απόσταση ανάμεσα στη γη και τον ουρανό, ανάμεσα στο φως και στο σύμπαν και για τους ανθρώπους και τις περίεργες διαδρομές τους. Στη Χιλή, στην Ατακάμα, στα τρεις χιλιάδες μέτρα υψόμετρο, αστρονόμοι από όλο τον κόσμο μελετούν τα αστέρια, γιατί εκεί η διάγεια του ουρανού επιτρέπει να δεις μέχρι την άκρη του σύμπαντος. Κάτω στη γη, η ξηρότητα του εδάφους διατηρεί ανθρώπινα απομεινάρια για πάντα: μούμιες, εξερευνητές, τυχοδιώκτες, ιθαγενείς, μεταλλορύχους, αλλά και πολιτικούς κρατούμενους της δικτατορίας. Ενώ οι αστρονόμοι ψάχνουν για άλλες μορφές ζωής, σε άλλους πλανήτες, μια ομάδα γυναικών αναποδογυρίζει τις πέτρες, ψάχνοντας τους οικείους τους.
    Η ταινία εδώ.
  2. El Botón de nácar, το μαργαριταρένιο κουμπί, του Πατρίσιο Γκούσμαν: μια ταινία για το νερό, το υγρό στοιχείο και τις μνήμες που κρατά ο ωκεανός. Η θάλασσα που φυλάσσει τις φωνές τις γης και όσες έρχονται από το υπερπέραν. Το νερό που παίρνει ενέργεια από τα αστέρια και τη μεταφέρει στους ζωντανούς οργανισμούς. Το υγρό στοιχείο είναι το μεγαλύτερο σύνορο της Χιλής, και κρατά μέσα του το μυστικό δυο περίεργων κουμπιών που βρέθηκαν στον πάτο του ωκεανού. Η Χιλή με τα 2670 μίλια ακτογραμμής και το μεγαλύτερο αρχιπέλαγος στον κόσμο, διαθέτει ένα υπερφυσικό τοπίο: ηφαίστεια, βουνά και παγετώνες, αλλά και οι φωνές των ιθαγενών της Παταγωνίας, αυτές των πρώτων Άγγλων ναυτικών και εκείνες των πολιτικών κραοτυμένων. Κάποιοι λένε πως το νερό έχει μνήμη. Η ταινία δείχνει πως έχει και φωνή.
    Μικρό απόσπασμα εδώ.
  3. Vengo volviendo, μια ανεξάρτητη παραγωγή από το Εκουαδόρ, αποτέλεσμα της συνεργασίας ερασιτεχνών ηθοποιών, τεχνικών και λοιπών συντελεστών: η συνάντηση και το ταξίδι ενός νέου που θέλει να φύγει από το χωριό του και μιας φίλης του που είχε μεταναστεύσει και επιστρέφει. Και μέσα από τη διαδρομή τους, τα ήθη, οι μύθοι, οι δεισιδαιμονίες και οι συνήθειες των ανθρώπων του Εκουαδόρ.
    Εδώ το τρέηλερ.
  4. No!: Η ήδη πολυ γνωστή ταινία του Pablo Larraìn, για το δημοψήφισμα που οδήγησε στη μετάβαση απο τον Πινοσέτ στη δημοκρατία. Το πολυ ενδιαφέρον στοιχείο είναι πως ο Larraìn προέρχεται απο μια οικογένεια, της οποίας τα μισά μέλη είναι πινοσετικοί και μέλη του συντηρητικού κόμματος που είχε ιδρύσει ο δικτάτορας (οι γονείς του και ο ένας του αδερφός). Αντίθετα, οι παππούδες του είχαν στηρίξει τον Αλλιέντε, ενώ ο άλλος του αδερφός είναι ο παραγωγός των ταινιών του. Συνέντευξη του Larraìn, με αφορμή την ταινία του El Club εδώ. Στην ταινία αυτή μιλά για την υπόθεση σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων απο ανώτερους κληρικούς της χιλιανής καθολικής εκκλησίας.

tribute στα χρόνια της αθωότητας ~ εξ αφορμής

Αστυπάλαια, 13 Αυγούστου 2016, φώτο της Κίκας

Αστυπάλαια, 13 Αυγούστου 2016, φώτο της Κίκας

Ο φίλος μου ο Silent πήγε στην Κοπεγχάγη και στο Όσλο και ανέβασε φωτογραφίες συνοδεία Χατζηδάκι και Κούντερα.

Σήμερα το πρωί άκουγα αυτό -πόσο σύμπτωση μπορεί να είναι το γεγονός ότι ο Silent κι εγώ πάθαμε κόλλημα με το λιμάνι της Κοπεγχάγης κι ότι σκεφτόμασταν Χατζηδάκι την ίδια μέρα;

Η φίλη μου η Θεωρέμα πριν από λίγες μέρες έγραψε αυτό κι εγώ ένιωσα να φουσκώνω από συγκίνηση, τρυφερότητα και ταύτιση. Ένιωσα κάτι γνώριμο από παλιά.

Γιατί όλα αυτά αναβίωσαν για λίγο τη μαγεία της εποχής εκείνης που θα αποκαλούσα «τα χρόνια της αθωότητας του ίντερνετ«, τότε που παθαίναμε ενθουσιασμό, εντυπωσιασμό και μεγάλη χαρά, ανακαλύπτοντας ο ένας τον άλλο και νιώθαμε πως είμαστε αδερφές ψυχές παρά τα χιλιόμετρα που μας χώριζαν, τότε που τα πίξελ εξαφάνιζαν τις αποστάσεις και λειτουργούσαν σαν διαβιβαστές συναισθημάτων, ντοπαμίνης και ωκυτοκίνης.

Τα χρόνια της αθωότητας μπορεί να τέλειωσαν, αλλά μας έμειναν οι φίλοι, η τρυφερότητα, τα πιο σπάνια [αλλά πιο ουσιαστικά] μηνύματα, σε μπουκάλι ή σε πι εμ, ντι εμ, γουοτέβερ εμ και τα ανταμώματα.

Μας έμεινε επίσης αυτό που κάθεται και παραμένει, καθώς διαλύεται ο κουρνιαχτός. Κι η χαρά να ανακατεύουμε τους φίλους από το ίντερνετ με τους φίλους από το real life, τους φίλους από την Αθήνα ή την Κρήτη με τους φίλους από το Βρυξελλάκι  <3 (όπως πλέον ξαναβαφτίστηκε το Βρυξελλοχώρι) και να βγαίνει μια σαλάτα σχεδόν εφάμιλλη σε γεύση με τη χωριάτικη (για την οποία κάποτε θα γράψω μια ωδή, τό’χω υποσχεθεί στον εαυτό μου).

Μας έμεινε η δημιουργικότητα και τα μάτια που λάμπουν στο άκουσμα μιας νέας ιδέας, μιας βόλτας, ενός ταξιδιού, μιας συναυλίας. Μπορεί να κάναμε μια μικρή στάση, μια ανάπαυλα στο πιτ στοπ ίσως, αλλά κάτι μέσα μου μού λέει καθαρά πως δεν είμαστε καν στα μισά της διαδρομής. Μας περιμένουν ακόμα πολλά ντάηνερς, βενζινάδικα, λίμνες και χιόνια να διαβούμε. Πολλές πορείες να περπατήσουμε.

Εμείς που κλείνουμε εισιτήρια για πλάκα, άσχετα αν υπάρχουν φράγκα, για να’ρθουν οι φίλοι να μας δουν. Εμείς που παίρνουμε χαρά απλά και μόνο ξεφυλλίζοντας το skyscanner και το lonely planet. Που τελικά η ουσία της ζωής για μας είναι η χαρά της ανακάλυψης, καθετί καινούριο, θες τραγούδι, θες εικόνα, θες σκέψη, θες συναίσθημα, θες πιώμα.

Εμείς, μλκ, που γελάμε στις κηδείες. Γελάμε κλαίγοντας. Βασικά γελάμε και δεν κρατάμε κακίες. Απλά, όταν χρειάζεται, κάνουμε ένα ωραίο ξεκαθάρισμα -και πάλι φίλοι όμως και καλή καρδιά.

Δέκα χρόνια κιόλας. Άκου να δεις Silent, τις προάλλες ρε συ είδα το Δύτη στο Βρυξελλοχώρι, πόσο γαμάτο ε; Και με πιάσανε τα γέλια όταν είδα το μέηλ του, γιατί μου πήρε περίπου τριάντα δευτερόλεπτα να θυμηθώ πώς τον λένε στην πραγματικότητα (και για το επίθετο δεν είμαι σίγουρη, αλλά ποιος νοιάζεται), αλλά δεν ξεχνώ εκείνη τη βόλτα στη θάλασσα έξω από τα Χανιά (πάνε τρία χρόνια; τέσσερα; ίσως πέντε) που μετά το φαγητό και τις ρακές, εσύ κι αυτός φτιάχνατε καστράκια και ζωγραφίζατε σχέδια στην άμμο, όσο πιο μακριά από το κύμα γινόταν. Ήταν σούρουπο. Παίζει να ήμασταν κοντά στη Σούδα. Ήταν ωραία. Είχαμε γελάσει, είχαμε σίγουρα μιλήσει πολιτικά, κι είχαμε επίσης κουτσομπολέψει. Ούτε και θυμάμαι τι, θυμάμαι όμως τη γλυκιά αίσθηση του σούρουπου και τα κάστρα στην άμμο.

Μου βγαίνουν κι άλλα τέτοια συναισθηματικά, όπως να σου πω Silent, ότι είσαι ένας βασικός λόγος που αγάπησα την Κρήτη -εσύ και κάνας δυο άλλοι που θα τους το πω από κοντά κάποια στιγμή σύντομα. Σκέφτομαι το φίλο μας το Βιβλιοθηκάριο που στεναχωριέται που αργοπεθαίνουν τα blogs (πες πέθαναν ήδη καλύτερα). Είναι που τα blogs είναι μικρομάγαζα, και ξέρεις στην εποχή της κρίσης που ζούμε, τα μικρομάγαζα πεθαίνουν, τα παίρνουν αμπάριζα τα malls, δηλαδή το fb και κάτι άλλοι τέτοιοι κολοσσοί. Ο κόσμος προτιμάει σούπερ μάρκετ, γρήγορη, εύκολη και πλαστική κατανάλωση, τα πάντα όλα σ’ενα σκρολ ντάουν, τα μικρομάγαζα του πέφτουνε βαριά του κόσμου, πού να κάθεσαι να σκέφτεσαι τώρα; Και πέφτουμε κι εμείς οι ίδιοι στη λούμπα.

Έπαθα κι εγώ γκρίνια Βιβλιοθηκάριου, μαλακία λέω, είμαι γω γκρινιάρα; (μη γελάς, σε βλέπω). Σκέφτομαι αλλιώς εγώ, πως αν κάτι πεθαίνει, καλώς πεθαίνει, μάλλον δεν έχει άλλο να δώσει, οπότε καλώς έδωσε όσα έδωσε και μπάστα κι η ζωή αλλάζει δίχως να κοιτάζει τη δικιά σου μελαγχολία. Ας μεγαλουργήσει για λίγο το σούπερ μάρκετ, δεν πειράζει, ας κάνει την αρπαχτή του. Μετά, όταν η φούσκα θα σκάσει, θα μείνουν μόνο αυτά τα λίγα που αξίζουν, που αντέχουν στο χρόνο. Αυτός εδώ ο φανταστικός τύπος πχ.

Κοιτάζω μπροστά και βλέπω δρόμους να φεύγουν, καράβια και ράγες τρένων να πηγαίνουν μακριά, λευκά πανιά στον ορίζοντα, και κύματα, πολλά κύματα. Βλέπω μουσικές στη διαπασών μέσα σε ένα παλιό αμάξι που με το ζόρι πιανει τα 60. Βλέπω κι ένα νοικιασμένο που τραγουδάει φάλτσα «μενεξέδες και ζουμπούλια και θαλασσινά πουλιά».

Αυτά τα θαλασσινά πουλιά που δεν στέκονται, που κυλούν σε γαλάζιους ουρανούς και σύννεφα, αυτά τα ερωτεύτηκα αθεράπευτα και για πάντα. Με αυτά τα θαλασσινά πουλιά θέλω να πιω κονιάκ ένα κρύο βράδυ στο Archiduc στο Βρυξελλάκι <3, να φάω βρώμικο μαζί τους σε ένα ντάηνερ κάπου στο Ιλλινόις, να προσπαθώ μαζί τους να καταλάβω τι γράφει μια πινακίδα με κυριλλικούς χαρακτήρες στο Νοβοσιμπίρσκ.

Τους χρωστάω ευγνωμοσύνη, εγώ προσωπικά, για μέρες σαν τη σημερινή που έχω όρεξη να κάνω πλάνα και που όλα βγάζουν νόημα. Μαζί μπορούμε να ξύσουμε την επιφάνεια και βάλουμε περιεχόμενο σε λέξεις όπως μοναξιά, απόγνωση, θλίψη. Να αποκτήσουν οι λέξεις πραγματικές διαστάσεις. Και μόλις ολοκληρώσουμε το έργο της απόδοσης περιεχομένου, να τις κατεδαφίσουμε, κι αυτές και το περιεχόμενό τους. Και με τα συντρίμια να φτιάξουμε εισιτήρια, τρένα και καράβια, να μπούμε μέσα και να γίνουμε Πήτερ Παν και Τίνκερμπελ. Να χαθούμε στον ορίζοντα χορεύοντας Clash και Pulp -ενώ στο μυαλό μας θα γυρίζουν τελικά για πάντα τα 9/8 κάποιου Μάρκου.

με αφορμή τους Όρνιθες

Ετικέτες

, , ,

Η αφορμή για όλα αυτά ήταν η παράσταση των Ορνίθων στην Επίδαυρο χτες. Στην οποία δεν μπόρεσα να πάω, δυστυχώς. Έψαξα όμως να βρω την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης και, για μια ακόμα φορά, επιβεβαίωσα πως το διαδίκτυο είναι απέραντη θάλασσα με πολλά σκουπίδια, αλλά ευτυχώς και αρκετά διαμάντια. Όποιος ψάχνει λοιπόν, βρίσκει:

Πρόκειται για την παράσταση που κατέβηκε κακήν κακώς το 1959, επί υπουργείας Τσάτσου, έχοντας προκαλέσει σκάνδαλο – και ανέβηκε ξανά το 1962, για να δικαιωθεί εν τέλει το 1975, όταν γέμισε την Επίδαυρο ασφυκτικά.

Το Θέατρο Τέχνης την ανέβασε ξανά το 1987 στο Ηρώδειο, μάλλον με αφορμή το θάνατο του Κουν -και αυτή είναι μια από τις πιο έντονες παιδικές μου αναμνήσεις, όταν έπιανα ελάχιστα πράγματα, αλλά είχα μείνει με το στόμα ανοιχτό από τα κοστούμια και τη μουσική (τόσα καταλαβαίνεις στα 10 σου χρόνια 🙂 ).

Η αναζήτηση αυτή, από κλικ σε κλικ, οδήγησε αναπόφευκτα στο να μετατραπεί η 21η Αυγούστου σε ημέρα Μάνου Χατζηδάκι και αναπόλησης των παιδικών μου χρόνων.

«Να περιφρονώ τις συνήθειες των πολλών, τη λογική του κράτους και την ‹ηθική› των συγγενών μου. Να αγαπώ με πάθος τους κυνηγημένους, τους ανορθόδοξους και τους αναθεωρητές.»

«Οι συνήθειες και οι ανάγκες μας αλλάζουν. Η ευαισθησία μας παραμένει και συνεχίζεται αναλλοίωτη μέσα στους καιρούς. Κι αυτήν καλείται η Τέχνη να εκπροσωπήσει καταγράφοντάς την, σε πείσμα των γεγονότων και της παντοδυναμίας των λεγόμενων «ιστορικών στιγμών».»

Τα λόγια αλιεύτηκαν εδώ.

Hatzidakis-Orni8es-Koun

Αναζητώντας απεγνωσμένα το αφιέρωμα του radiobubble στο Χατζηδάκι, από τις 16 Μαρτίου 2009 -το οποίο δυστυχώς δεν βρήκα, πάσα προσφορά δεκτή – έπεσα πάνω σε αυτή την επιστολή του Χατζηδάκι στον Κουν. Πέρα από την ποιότητα των ανθρώπων αυτών, εννοώ την καλλιτεχνική ποιότητα και το δημιουργικό μεγαλείο, διακρίνεις και την ουσία τους ως ανθρώπων, αλλά και την αγάπη που τους συνδέει, όσο και την αγάπη για τη δημιουργία και την τέχνη. Κι όταν αγαπάς, μόνο αλήθειες μπορείς να φτιάχνεις. 

Κλικ μετά από κλικ, ανάμνηση μετά από ανάμνηση, έψαξα και αυτό το εκπληκτικό κείμενο, και με θλίψη διαπίστωσα ότι έχει εκτεθεί σε κάθε λογής ιστοσελίδες. Εικάζω πως, αν ο Χατζηδάκις ήταν ακόμα εν ζωή, θα είχε απαγορεύσει στη μέγιστη πλειονότητα αυτών να εκθέτουν τα λόγια του. Δεν τολμώ να μαντέψω σε ποιες θα το επέτρεπε, αλλά με ασφάλεια μπορώ να υποθέσω σε ποιες θα το απαγόρευε. Δεν τολμώ να οικειοποιηθώ αυτή την προσωπικότητα -κι όσοι το τολμούν, δείχνουν απλά τη μικρότητά τους.
Ξυπνάει ο ελιτισμός μου και η αποστροφή για όλον αυτό τον αχταρμά που ζούμε. Και σκέφτομαι πόσο καλύτερα ήταν πριν από 20-25 χρόνια, τότε που οι διαχωριστικές γραμμές ήταν σαφείς, τότε που «εμείς» κι «αυτοί» ήμασταν με καθαρότητα τοποθετημένοι ένθεν κακείθεν.

Το κείμενο αυτό εκφωνήθηκε για πρώτη φορά στο Τρίτο, το 1978. Τριάντα οκτώ χρόνια πριν. Και το τελευταίο σημείο στίξης του είναι ακόμα επίκαιρο. Όσο και παρεξηγήσιμο όμως, σε αυτές τις μέρες της ευκολίας, της κενότητας, της πανταχόθεν Αυριανής.

Καληνύχτα Κεμάλ.
Μισώ του κόσμου τη βία κι απονιά.

 

****

Το κειμενάκι ξεκίνησε από δυο ποστ στο φβ. Σε μια προσπάθεια να μη χαθούν οι πληροφορίες στο φβ-χάος, προέκυψε αυτό το ποστ.

Καρτ-ποστάλ για το βιβλιοθηκαριο – μήνυμα σε μπουκάλι, ακόμα μια φορά 

Αγαπημενε μου Βιβλιοθηκαριε

Σήμερα φεύγω από την Ελλάδα και λυπηθηκα που δεν καταφέραμε να τα πούμε από κοντά. Σκέφτομαι, δεν πειράζει, όταν ξαναρθω, που μπορεί να’ναι σε πέντε μήνες, μπορεί και πιο νωρίς, δεν ξέρω, η ζωή είναι απρόβλεπτη, γεμάτη εκπλήξεις. 

Αυτό το «όταν ξαναρθω» βέβαια, είναι ασαφες και αφηρημενο, το ξέρω. Ξερω ακόμα πως η δική μας φιλία είναι μια πραγματική απόδειξη πως οι ζωές των ανθρώπων τεμνονται και απομακρυνονται με ένα ρυθμό ακανόνιστο, όμως ο καθένας μας μπορεί να επαναφέρει την τροχιά του κοντά στην τροχιά του άλλου, εφόσον κι οι δυο το θέλουν. 

Είμαστε τόσο διαφορετικοί, αλλά μας διαπνεουν μερικές βασικές κοινές συντεταγμενες, συνεννοουμαστε μερικές φορές με μισή λέξη, δεν είναι συνηθισμένο αυτό και με κάνει να αναθαρρω, όταν εντοπιζω τέτοιες περιπτώσεις. 

Έχω πολύ κακή σχέση με το μεταφυσικό, είμαι αθεραπευτα ρεαλιστρια, ξέρεις, του «διαφωτισμου», που τόσο της μόδας είναι, με μια έννοια όμως που όσοι χρησιμοποιούν τη λέξη επειδή είναι του συρμου, μάλλον δεν καταλαβαίνουν : εννοώ πως αντιλαμβάνομαι, καταλαβαίνω και δέχομαι μόνο όσα είναι απτα και συγκεκριμένα. Θέλω να μου τα κάνουν ταληρα. 

Ξεφυγα όμως, ξανά. Δεν το’χω λοιπόν με τη μεταφυσική, πιστεύω πολύ στον άνθρωπο, στο μυαλό και το συναίσθημα και τη δημιουργία του. Και μάλλον εκεί είναι που τεμνονται οι τροχιες μας. 

Και σε κάτι άλλο. Είμαστε, θαρρώ, κι οι δυο, ρεαλιστες και ρομαντικοι, ταυτόχρονα. Περίεργη μίξη. Δεν πιστεύουμε σε θεούς και υπερφυσικες δυνάμεις, αλλά μπορούμε να συγκινηθουμε σε βαθμό μελοδραματισμου με τα θαύματα της φύσης και της ανθρώπινης δημιουργίας. Και με ένα βιβλίο, ένα τραγούδι, ένα στίχο, ένα χαμόγελο, την αφέλεια μιας παιδικής κουβεντας. 

Καλή ανταμωση, φίλε μου. Με περίπου δύο χιλιάδες χιλιόμετρα ανάμεσα μας, ας πιούμε στα όμορφα πράγματα που θα βρούμε μπροστά μας. 

Φιλιά στα κορίτσια και το αγόρι σου. 

Τα νησιά 

Σε κάποια νησιά πας μόνο μια φορά και τα ξεχνάς. Σε άλλα πας πολλές φορές, αλλά από συνήθεια, από σύμπτωση, από τύχη.

Κάποια άλλα νησιά τα ερωτευεσαι με την πρώτη ματιά και ξαναπας συστηματικά και κάθε φορά η αγάπη βαθαινει όλο και πιο πολύ.

Είναι και κάτι αλλά νησιά που πας μόνο μια φορά, μα δεν τα ξεχνάς ποτέ, σε χαραζουν ισόβια, ακόμα κι αν δεν ξαναπας ποτέ – κι είναι κρίμα.

Κι είναι και κάτι αλλά νησιά που την πρώτη φορά κάτι σου λένε, φεύγεις με ένα ερωτηματικό, το νιώθεις πως αφήνεις εκκρεμότητες, το ξέρεις πως θα τα ξαναπεις μαζί τους. Κι όταν επιστρέψεις, πιάνεις το νήμα από εκεί που το είχες αφήσει πριν κάποια χρόνια και νιώθεις οικεία αμέσως και είναι τόση ευτυχία που επιβεβαιωνεις ότι όντως, υπήρχαν όμορφες εκκρεμότητες.

Φέτος πήγα για δεύτερη φορά στην Αστυπαλαια, ήταν απόφαση της τελευταίας στιγμής και μετά από δισταγμο, ήταν η απάντηση σε ένα δίλημμα. Κι ήταν η σωστή απάντηση. Γιατί θα ξαναπάω. Γιατί δεν λυσαμε όλες μας τις εκκρεμότητες η Αστυπαλαια και εγώ.

Ενώ ήμασταν ακόμα στο προηγούμενο νησί, η αγαπημένη μου Α. μου είπε πως νιώθει ότι τα νησιά είναι άνθρωποι κι η θάλασσα ανάμεσα τους είναι τα συναισθήματα κι οι σχέσεις μεταξύ τους. Τώρα ξέρω πως έτσι είναι.

Το τελευταίο βράδυ μας, πριν από το επόμενο νησί, ήπιαμε «στην Αστυπαλαια».

Απόψε, το τελευταίο βράδυ στη  λατρεμένη Αθήνα, πίνω «στο επόμενο νησι». Που μπορεί να είναι κάποιο σαν την Αστυπαλαια.

Οι άνθρωποι είμαστε νησιά. Η θάλασσα μας ενώνει. Οι κλωστές που μας συνδέουν είναι κύματα αφρισμενα ή είναι οι ομοκεντροι κύκλοι που ρυτιδωνουν το νερό, όταν πέφτει ένα βότσαλο.

Μένουν ακόμα πολλά νησιά να ανακαλύψουμε. Αλλά μένουν ακόμα και μερικά όπου αφήσαμε πίσω μας εκκρεμότητες και ερωτηματικά.

Η ζωή εχει πολύ πλούσια φαντασία.

Θάλασσα 

Η θάλασσα. 
Η μήτρα όλων. 

Η στιγμή που ρυθμίζεται η αναπνοή και το μόνο που ακούς είναι ο ήχος της φιλτραρισμένος από το νερό. Το γαλάζιο νερό. Όχι γαλάζιο. Μπλε. Azul.

Ο συντονισμός. 

Νιώθεις κάθε μικροσκοπική μυική ίνα. Κάθε απειροελάχιστο νευρό να αφήνεται. 

Πλήρωση. Πλήρωμα. 

Πληρωμή σε αλάτι, ιώδιο και υγρό στοιχείο. 

Το άδειασμα που δεν είναι κενό, αλλά προετοιμασία για να γεμίσεις ξανά. 

Ευδαιμονία του θαλασσινού νερού σε μορφή σχεδόν στερεά. Στέρεη. Επιπλέεις στο νερό, αλλά νιώθεις σταθερότητα. 

Η αίσθηση της καμπής, η αίσθηση πριν τη στροφή, χωρίς πολλά γκάζια όμως πια. Και χωρίς κανένα φόβο. 

Ακινησία πάνω, σχεδόν μέσα στο νερό, μα τόσο δυναμική, μονίμως σε κίνηση. 

Αλήθειες, διαπιστώσεις, συνηδειτοποιηση που χιλιάδες άνθρωποι έχουν κάνει ήδη πριν, και θα κάνουν σαφώς μετά. Μα που καθένας μας ανακαλύπτει μόνος. Και όχι όλοι. 

Δέκα πέντε και εκατό χρόνων ταυτοχρονα. Γίνεται; γίνεται, στον κατάλληλο τόπο, την κατάλληλη στιγμή. 

Ποτέ ξανά καμία υπόσχεση. Παρεκτός από μια: αυτή που χρωστάς στη ζωή. 

άσε με να σου διηγηθώ

Ζω μακριά από την Ελλάδα 14 χρόνια (και κάτι ψιλα). Είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω το συναίσθημα του «μη ανήκειν» ή καλύτερα του «ανήκειν σε περισσότερα από ένα πλαισια». Οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη να ανηκουμε κάπου, γτ μόνο μέσα σε πλαίσια μπορούμε να αντιληφθουμε και να κατανοησουμε τον κόσμο γύρω μας. Γι’αυτό εξάλλου χτίζουμε στερεότυπα.

Αν ένα πράγμα μου έδωσε η εκτός Ελλάδας ζωή, είναι το ότι έχω σε μεγάλο βαθμό καταφέρει να σκέφτομαι «έξω από το κουτι» και ότι έχω καταρριψει σταθερές και απολυτες πεποιθήσεις μου πάρα πολλές φορές. Έχω αυτοαναιρεθει και αυτοακυρωθει σε ένα σωρό πράγματα και καταστάσεις.

Αυτό είναι ένα πολύ καλό βήμα προς την αυτογνωσία.

Νόμιζα πχ πως μου ταιριάζει το λατινικό μοντέλο. Γνώρισα το λατινικό μοντέλο και κατάλαβα ότι χωραω καλύτερα στο αγγλοσαξωνικο. Και πάλι βέβαια η χρήση της λέξης «μοντέλο» γίνεται για οικονομία της συζήτησης, η λέξη κατά βάση είναι λάθος. Μάλλον, είναι στερεότυπο.

Ένα άλλο δώρο που μου έκανε η εκτός Ελλάδας ζωή, είναι ακριβώς πως αγάπησα την Ελλάδα, με έναν τρόπο που, όσοι δεν έχετε ζήσει εκτός (και συμπαθατε με για το δασκαλιστικο υφος), μάλλον δεν θα καταφέρετε ποτέ. Δε θεωρώ την Ελλάδα καλύτερη. Ούτε χειρότερη. Έχει απλά μια διαφορετικοτητα την οποία θα κουβαλαω πάντα μέσα μου. Και την οποία έμαθα να αγαπώ, όπως έμαθα να αγαπώ τον εαυτό μου.

Και πέρα από γραφικές εικόνες με θάλασσες, νησιά, βουνά και τσίπουρα (τα οποία διόλου δεν υποτιμω), η ελληνικοτητα είναι μια σπουδαία αξία. Όσο σπουδαίες βέβαια είναι και η γαλλικοτητα, η βελγικότητα ή η ρωσικότητα. Μπορείς να αναγνωριζεις μια από αυτές ως δική σου, καταφερνοντας όμως να εκτιμάς και να απολαμβάνεις – και, έστω κλεφτά και για στιγμές, να οικειοποιεισαι-, και τις άλλες.

Εν τέλει, οι άνθρωποι σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, δεν διαφερουμε και τόσο πολύ, όσο θέλουν να μας πείσουν τα σχολεία και οι κοινωνίες μας. Στις πέντε βασικές μας ανάγκες, μάλιστα, για οξυγόνο, στέγη, τροφή, πλήρωση και συναισθηματικη κάλυψη, είμαστε  απόλυτα ίδιοι.

Με έχει απασχολήσει δεκάδες φορές η έννοια «πατρίδα» όλα αυτά τα χρόνια, πράγμα εξαιρετικά λογικό όσο και κοινοτυπο. Μάλλον θα με απασχολεί για παντα. Ακόμα και αν γυρίσω κάποτε στην Ελλάδα, που δεν είμαι σίγουρη αν το θέλω, είμαι απόλυτα βέβαιη ότι θα κουβαλαω πλέον μέσα μου ένα σωρό άλλους τόπους. Αυτούς όπου έζησα, αυτούς που επισκεφτηκα, αυτούς που γνώρισα από ανθρώπους, κι ας μην πήγα εκεί ποτέ.

Νομίζω τελικά πως πατρίδα είναι κατά βάση οι άνθρωποι κι αυτά που ζεις μαζί τους. Έχουμε απίστευτα πολλές δυνατότητες και δυνάμεις μέσα μας, ούτε καν φανταζομαστε πόσες, κι αυτό αναδεικνυεται σε συγκυριες «κρισης» και σε καταστάσεις οριακές. Σε ο, τι με αφορά τουλάχιστον, έχω καταλάβει πως μπορώ να λειτουργησω σχεδόν παντού και σε κάθε πλαίσιο – εφόσον το θέλω και το επιλέξω.

Και πάντως θα είμαι πάντα μια σύνθεση που μονίμως θα πλουτιζεται και που καμια από τις συνιστωσες της δεν είναι αποκλειστικά δική μου.

Και θα έχω μονίμως την ανάγκη, να νιώσω τη χαρά που φουντωνει όταν λέω ευχαριστώ.


Γράφτηκε αρχικά σαν ποστ στο φβ, με αφορμή ένα σημείο από το βιβλίο του Χορχε Μπουκάι «Déjame que te cuente», το τραγουδάκι της Cesaria και τρεις συγκεκριμενους ανθρώπους (ξέρουν αυτοί😉 ). 

Αμοργός 

3 Αυγούστου 1995. Δέκα τέσσερις ώρες μέχρι την Αμοργό με κάποια Δημητρουλα. Τότε που νομίζεις πως γίνεται να συμβαίνουν τα πάντα. Εποχές γλυκές σαν ηλικίες που νιώθεις παντοδυναμος επειδή έχεις ένα σάκο στην πλάτη, φίλους καλούς και θάλασσες να σε περιμένουν. Και την ψευδαίσθηση ότι ο κόσμος όλος σου ανήκει.

3 Αυγούστου 2016. Στο καράβι για την Αμοργό, τελευταίο κατάστρωμα, ήλιος κι αέρας, το Αιγαίο στα καλύτερα κέφια του.

Τώρα πια το ταξίδι είναι μόλις 8 ώρες. Πάλι με ένα σάκο στην πλάτη, φίλους καλούς και θάλασσες να περιμένουν.

Τώρα όμως, ο κόσμος όντως σου ανήκει. Τώρα όντως συμβαίνουν τα πάντα. Τώρα έχεις αληθινή δύναμη. Τη δύναμη που πηγάζει από το γεγονός ότι ξέρεις πώς να ρουφηξεις τη ζωή. Γιατί ξέρεις πια τα τερτιπια της και τις δικές σου αδυναμίες, ξέρεις πια πώς να τη χειριστεις, πώς να δεχτείς όσα σου δίνει, να τα κάνεις πιο όμορφα και να τα επιστρεφεις.

Να μην προσδοκας τίποτα, να δέχεσαι αυτό που σου προσφέρεται, να έχεις συνείδηση ότι η ζωή είναι πράξεις, απλά να κάνεις αυτό που σου’ρχεται, να λες αυτό που θες, να εκφραζεις αυτό που νιώθεις.

Να παίρνεις το πλοίο για ένα νησί και μετά για ένα άλλο, ενώ παράλληλα κάνεις καθημερινά το πιο σπουδαίο ταξίδι, την περιπλάνηση στον πλανήτη της ψυχής σου και την εξερεύνηση στους πλανήτες των ανθρώπων που νοιάζεσαι.
Ανάμεσα σε δύο Αυγουστους, μεσολαβησαν δεκάδες μήνες, μισή ζωή πες. Αυτό που μένει είναι οι άνθρωποι και η αγάπη. Κι όλα όσα έδωσες που ήρθαν πίσω πολλαπλασια.

Κι η ευγνωμοσυνη, αυτό το ακριβό συναίσθημα που ξεχειλιζει σαν χειμαρος, σε γεμίζει με σταγόνες χαράς σε ενεσιμη μορφή.

Νιώθουμε μια ταύτιση με τα νησιά, γιατί είμαστε κι εμείς νησιά που μας ενώνει μια κόκκινη θάλασσα φτιαγμένη από τις πράξεις που μας δένουν.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι που γέμισαν τις μέρες μου, τα νησιά που κουβαλαω μέσα μου.

Καλούς Αυγουστους να’χουμε.

ήταν πολύ νωρίς

Ετικέτες

, ,

13626453_10154317754868430_5106548347614537309_n

Κάθομαι και κοιτάω το άσπρο ηλεκτρονικό χαρτί και σκέφτομαι μονάχα πως το μόνο που λυπάμαι είναι εκείνα τα βράδια που έφυγα νωρίς από την Ιπποκράτους, εκείνα τα Χριστούγεννα που πάλι την είχαμε κλεισει (την Ιπποκράτους ντε) με γέλια και ποτά στα χέρια, κι ίσως να ήταν η τελευταία φορά που σε είδα, και μού’χες φανεί καλά, αλλά έφυγες εσύ πολύ νωρίς.

Εκείνο το βράδυ έφυγες νωρίς. Αλλά και γενικά. Ξαναδιαβάζω τα δώρα και νιώθω πλούσια, δεν ξέρω ποιο να πρωτοδιαλέξω, σου χρωστάω ξέρεις πολλά, αλλά δε στό’πα ποτέ, αυτή τη μαλακία κάνουμε μωρέ, νομίζουμε πως θα είμαστε εδώ για πάντα και δεν μιλάμε, δεν λέμε στους ανθρώπους αυτά που λάμπουν στα μάτια μας, το αφήνουμε για αργότερα, μην και μας πέσει η μύτη, και μετά είναι αργά πια και λες γαμώτο, έφυγε, πέρασε η ώρα, πέρασε η μέρα, πέρασε η ζωή -και δεν πρόλαβα.

Πάλι για μένα θα πω, αυτό το «δεν πρόλαβα» δεν παίζει να ξανασυμβεί, άλλαξα ούτε και φαντάζεσαι πόσο, δεν υπάρχει «δεν πρόλαβα», δεν υπάρχει «άστο για αύριο», όχι, αύριο θα είναι αργά, αύριο παίζει και να μην προλάβω, τώρα, τώρα πρέπει, τώρα *θέλω*. Τώρα που το νιώθω, τώρα που έχω τις λέξεις έτοιμες και θέλουν λίγο σπρωξιματάκι για να αρθρωθούν. Λίγο τσιπουράκι.

Λίγο τσιπουράκι, σαν εκείνο που πίναμε στην Ιπποκράτους, γαμώτο σου, και βρίζαμε όλοι μαζί το μλκ τον κουμπάρο σου που γενικά σπαστικός είναι -το ξες- αλλά τους αγαπάμε τους σπαστικούς που μας κάνουν να γελάμε και μπορούμε άνετα να τους βρίζουμε και μετά πάλι να γελάμε.

Άλλαξα που λες. Δεν κάνω πλάνα γιατί βαρέθηκα να κάνω το θεό να γελάει, λέω καλύτερα να γελάω εγώ. Δηλαδή μερικά πλάνα τα κάνω, όχι μόνη, με όσους θέλουν να ακολουθήσουν. Όποιος θέλει καλώς, όποιος δε θέλει κρίμα. Αλλά αν έμαθα κάτι στο ίδρυμά (ξές, το ίδρυμα της Ιπποκράτους), είναι πως είναι καλό να αφήνεις τους ανθρώπους να ανθίσουν, και τα ζιζάνια καλά είναι, γνώση και εμπειρία, ειδικά όταν τα ξεριζώνεις. Πιο καλά όμως ακόμα να ποτίζεις το σπόρο της αμφιβολίας και μετά να τον βλέπεις να θεριεύει.

Όλοι αλλάζουμε, όλα αλλάζουν, αυτή είναι η ουσία στη ζωή, αυτή είναι η ζωή τελικά. Κι ακόμα κι αν μένουμε αμετακίνητοι, πάλι αλλάζουμε, γιατί αλλάζει το πλαίσιο, οπότε αναγκαστικά αμετακίνητος εσύ σε άλλο φόντο, κι αυτό ακόμα συνιστά αλλαγή και εξέλιξη, ανεξάρτητα από σένα. Ανθρώπινο να φοβόμαστε το ξένο, το διαφορετικό, το καινούριο, το άγνωστό. Θαρραλέος δεν είσαι επειδή δε φοβάσαι. Θαρραλέος είσαι όταν φοβάσαι, αλλά παρόλαυτά πηγαίνεις, τολμάς, πράττεις κι ας τρέμεις.

***παύση***
νοτιφικέσιο στο φβ. αυτο.

Πάνω που σκεφτόμουν πως κι ο θάνατος είναι κομμάτι της ζωής. Πάνω που ξαναθυμόμουν την απόλυτη εκλογίκευση αυτού που δε χωράει στο μυαλό του ανθρώπου. «Στις κηδείες δεν κλαίμε για κείνους που έφυγαν. Κλαίμε για εκείνους που έμειναν πίσω, κλαίμε για μας.» Φυσικά. Γιατί ο άλλος την έκανε και πια δε νιώθει, εμείς όμως νιώθουμε ακόμα και ζούμε και όχι, δεν το χωράει ο νους του ανθρώπου. Και δεν τη δέχεται βρε αδερφέ την αδικία, δεν την θέλει.

Πάω να γράψω «μου λείπεις». Αντί γι’αυτό προτιμώ να πω πως χαίρομαι που σε γνώρισα, που έζησα το μοίρασμα, την αίσθηση να ξαναγίνομαι μαθήτρια και να ρουφάω την κάθε λέξη, το κάθε πείραγμα, το κάθε απόσταγμα σοφίας που έλαβα από σένα. Χαρά και ευγνωμοσύνη μόνο. Κρίμα για όποιον δεν είχε τη δική μου τύχη, ακόμα χειρότερα για όποιον δεν κατάλαβε. Και ξυπνάει ο ελιτισμός μου και μου ψιθυρίζει πως όποιος δεν κατάλαβε δεν το άξιζε, αλλά δεν είναι ώρα τώρα γι’αυτά. Τέρμα πια με τα δηλητήρια. Αρκετό δηλητήριο κύλησε στις δικές σου φλέβες, φτάνει να καταστρέψει ολόκληρη χώρα.

Εγώ δεν ήμουν εκεί όταν σου είπαν το τελευταίο γεια χαρά. Αλλά νιώθω να φουσκώνω από χαρά και περηφάνεια που ήταν εκεί άνθρωποι που δε σε γνώρισαν καν. Έτσι πρέπει να γίνεται, αυτό είναι το σωστό. Ένα θησαυρό πρέπει να τον μοιραζόμαστε, ακόμα και αν είμαστε πια στο «και πέντε», δεν είναι αργά.

Σαν την αγάπη: όσο πιο πολλή δίνεις, τόσο πιο πολλή έχεις. Χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς αστερίσκους, χωρίς απαιτήσεις, χωρίς προσδοκίες. Και χωρίς επεξηγήσεις. Αγαπάς γιατί απλά δεν μπορείς να κάνεις διαφορετικά. Ή αγαπάς ή δεν αγαπάς. Δεν έχει λίγο, πολύ, μέτρια. Δεν είναι καφές η αγάπη. Μερικά μεγέθη είναι απολύτως απόλυτα, και αυτά είναι που αξίζουν, αυτά είναι που γεμίζουν, εκεί είναι η ουσία.

Η αγάπη είναι το αντίθετο της σύγκρισης. Στην αγάπη δε χωρούν τα γιατί. Γιατί έτσι. Γιατί αγάπη. Στην αγάπη δεν υπάρχει το πιο και το λιγότερο. Αγάπη τόσο. Αγάπη έτσι. Χωρίς ερωτηματικά. Χωρίς σημεία στίξης. Συνεχής και αρμονική ροή είναι η αγάπη.

Και δε σταματάς να αγαπάς επειδή ο άλλος έφυγε. Και τι πα’να πει «έφυγε»; Τι πα’να πει «πέθανε»;

***

13627140_10153938442349011_3501876032405037070_n

Άνοιξα σήμερα, για χάρη σου, ένα κουτάκι με αναμνήσεις. Βρήκα εκεί μέσα ξεχασμένα, καλά και κακά. Θύμωσα, στεναχωρήθηκα, μετάνιωσα, έκλαψα, χαμογέλασα, έσκασα στα γέλια, μου κόπηκε η όρεξη, μου κόπηκε ο βήχας, ντράπηκα λίγο, αναστέναξα από χαρά, αναστέναξα από λύπη.
Ένιωσα.
Έζησα.

Ευχαριστώ.

 

 

στην εξωτική Άπω Ανατολή

Ετικέτες

, , , , , ,

Singapore

Singapore

Δεν είχα σκοπό ποτέ να πάω στην Ασία, και μάλιστα στη Νοτιοανατολική Ασία. Δε με ενθουσίαζαν ποτέ τα μέρη αυτά, ούτε ο πολιτισμός τους, ούτε το φαγητό τους, ούτε η κουλτούρα, ούτε η νοοτροπία, ούτε η θρησκεία, τίποτα. Αν δεν το έκανα σαφές ως τώρα, κανένα μέρος της Ασίας δεν ήταν στην to do list μου -άντε βαριά η Μέση Ανατολή και η Κίνα. Αν έμαθα λοιπόν κάτι από αυτό το ταξείδι, ήταν «ποτέ μη λες ποτέ». Από την άλλη, βέβαια, όταν πας κάπου χωρίς να περιμένεις τίποτα, είσαι ανοιχτός στο οτιδήποτε. Και τότε οι εκπλήξεις βρίσκουν γόνιμο έδαφος και ανοιχτές πορτούλες και χώνονται και κάνουν θαύματα! Ένα μικρό θαύμα λοιπόν συντελέστηκε σε αυτές τις 12 μέρες που τριγύρισα εκεί στα πέριξ του κόλπου της Βεγγάλης και του Ινδικού Ωκεανού.

Gardens by the bay

Gardens by the bay

Η αφορμή, ένας καλός φίλος που ζει στη Σιγκαπούρη. Είπα λοιπόν στην φίλη μου την Α. «πάμε;» -και πήγαμε🙂 Μην έχοντας υπόψη μου πως μια χαρά γεμίζει ένα δεκαήμερο η Σιγκαπούρη κι από φόβο μη βαρεθούμε, χώσαμε τρεις χώρες σε 12 μέρες -μόνο που κάθε μέρος από αυτά θέλει πολύ περισσότερο καιρό για να το δεις καλά, να το καταλάβεις, να το ζήσεις και να φύγεις γεμάτος.

Τα καλά πάντως ξεκίνησαν ήδη από την πτήση: παρά την ταλαιπωρία στο αεροδρόμιο του Βρυξελλοχωριού (λόγω των πρόσφατων επιθέσεων), η πτήση με την Turkish airlines εκτός από πάμφθηνη, ήταν και όσο άνετη μπορεί να είναι μια πτήση 3,5 συν 11 ωρών. Το μπόνους ήταν το λουκουμάκι του καλωσορίσματος στο αεροπλάνο😉

***

έξω από το Asian Civilisations Museum

έξω από το Asian Civilisations Museum

Η Σιγκαπούρη είναι στην πραγματικότητα μια μετρίου μεγέθους πόλη, πολύ πυκνοκατοικημένη και με άπειρα πρόσωπα και εκδοχές. Πέντε εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στα μόλις 700 τετρ. χλμ. που καλύπτει η Πόλη του Λιονταριού, γνωστή και ως Red Dot. Τέσσερις διαφορετικές εθνότητες απαρτίζουν κατά κύριο λόγο τον πληθυσμό: Κινέζοι, Μαλαισιανοί, Ινδοί και οι μιγάδες Περανακάν (ένα ανακάτεμα Κινέζων και Μαλαισιανών συνήθως), αλλά και διάφορες άλλες εθνότητες, Ασιάτες και Ευρωπαίοι. Το αποτέλεσμα είναι ένα απίθανο milk shake πολιτισμών, κουλτούρας, εθίμων και προσώπων. Από τότε που την έχτισε ένας Μαλαισιανός πρίγκηπας, καμιά δεκαριά αιώνες πριν, η πόλη ήταν πάντα εμπορικό, οικονομικό και διαμετακομιστικό κέντρο και μεγάλο λιμάνι. Aρχαιολογικά ευρήματα, όπως ένα ναυάγιο του 9ου αιώνα, δείχνουν πως η Σιγκαπούρη ήταν σταθμός στον εμπορικό δρόμο που συνέδεε την Κίνα και τη Νοτιοανατολική Ασία με τη Μέση Ανατολή. Βρετανοί και Ολλανδοί την χρησιμοποίησαν αργότερα, στην εποχή της αποικιοκρατίας, με τον ίδιο τρόπο, ενώ και σήμερα συνιστά ένα από τα πιο δραστήρια εμπορικά, χρηματοπιστωτικά και τεχνολογικά κέντρα.

Gardens by the bay

Gardens by the bay

Αυτή η πολυσχιδής δραστηριότητα αποτυπώνεται στην πολεοδομία, την αρχιτεκτονική και τον τρόπο ζωής. Μoντέρνα αρχιτεκτονήματα και ουρανοξύστες συνυπάρχουν με βουδιστικούς ναούς και τζαμιά, δαιδαλώδη δρομάκια της Chinatown, πολυχρωμα μαγαζιά της Little India και μυρωδάτα φαγάδικα της Arab street, ενώ έντονο είναι και το κολονιάλ στοιχείο. Η ντόπια κουζίνα είναι ένα αμάλγμαμα κινέζικης, μαλαισιανής και ινδικής, ενώ παράλληλα δεν υπάρχει ασιατική (και όχι μόνο) κουζίνα που να μην εκπροσωπείται.

Clarke Quay

Clarke Quay

Από την άλλη βέβαια, η ευμάρεια που αποτελεί την πρώτη επιφανειακή εντύπωση δεν αφορά την πλειονότητα του πληθυσμού. Τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, που απαρτίζονται κυρίως από Ινδούς, Μαλαισιανούς, Πακιστανούς μετανάστες, αλλά φυσικά και πάρα πολλούς ντόπιους, αναγκάζονται να κάνουν δυο και τρεις δουλειές για να τα βγάλουν πέρα στην πανάκριβη Σιγκαπούρη. Ταυτόχρονα η ατσαλάκωτη εικόνα που συντίθεται από την ελβετικού τύπου καθαριότητα και τάξη και τη μηδενική σχεδόν εγκληματικότητα, συντηρείται με τη σιδηρά πυγμή ενός αυταρχικού καθεστώτος, το οποίο διαδέχτηκε τους αποικιοκράτες και βρίσκεται σε ισχύ μέχρι σήμερα.

Arab street

Arab street

Αυτά δεν μπορείς να τα παραβλέψεις. Αλλά όντας επισκέπτης, όσο κι αν σε καταπονούν υψηλές θερμοκρασίες και η δυσφορία της υγρασίας, δε μπορείς να μην απολαύσεις μια βόλτα στους Gardens by the bay, στην Chinatown και στο Clarke Quay. Αναμφίβολα πάντως, η ομορφότερη γειτονιά (από όσες είδαμε εμείς τουλάχιστον) είναι η Arab street, τα χαμηλά κτίσματα της οποίας αντιστέκονται στους ουρανοξύστες που τα περιτριγυρίζουν, και φιλοξενούν μπαρ και εστιατόρια που τίποτα δεν έχουν να ζηλέψουν από τα ευρωπαϊκά -εκτός ίσως από τις τιμές.

Arab street

Arab street

Στα highlights μπαίνουν οπωσδήποτε μια βόλτα στο Clarke, το βιετναμέζικο εστιατόριο Mrs Pho στην Arab street, το Μουσείο Ασιατικών πολιτισμών και το bar Divine στο Parkside. Α, και το Barstories στην Arab street. Και σίγουρα πολλά άλλα που ξεχνάω ή που δεν πρόλαβα να δω και θα τα ανακαλύψω την επόμενη φορά.

η θέα προς Marina Bay Sands από Gardens by the bay

η θέα προς Marina Bay Sands από Gardens by the bay

η θέα από Beach road

η θέα από Beach road

***

Φτάνοντας στην Kuala Lumpur, είναι αδύνατο να μην εντυπωσιαστείς από το τεράστιο, ολοκαίνουργιο, υπερσύγχρονο αεροδρόμιο. Αν πας στην πρωτεύουσα της Μαλαισίας, πρέπει οπωσδήποτε να δοκιμάσεις το ντόπιο φαγητό. Να μην παραξενευτείς που γύρω σου κυκλοφορούν πολλοί Κινέζοι: ο πληθυσμός της πόλης αποτελείται από Μαλαισιανούς, Κινέζους, Ινδούς και διάφορους άλλους ασιάτες και μη, με αποτέλεσμα η κοινή γλώσσα να είναι τα αγγλικά. Μη μπεις στον κόπο (και το έξοδο) να ανέβεις στους δίδυμους Petrona Towers, μια βόλτα απ’εξω αρκεί. Το λένε και οι ντόπιοι, εξάλλου είναι απλά άλλο ένα shopping mall. Αλλά να πας στην Chinatown, να πας στην πλατεία Merdeka, όπου ανακηρύχθηκε η ανεξαρτησία της χώρας και κυμάτισε για πρώτη φορά η σημαία της το 1957. Να μη διστάσεις να δοκιμάσεις street food, αρωματικά νοστιμότατα φρούτα που πουλιούνται σε όλες τις αγορές, να πάρεις ινδοκάρυδο από πλανόδιο και να πιεις το χυμό του με καλαμάκι μέσα από το  φρούτο και να πιασεις κουβέντα με οποιονδήποτε ντόπιο ή ξένο.

Petrona Towers

Petrona Towers

Αξίζει ακόμα και μια επίσκεψη στο Μουσείο Ισλαμικής τέχνης. Το μουσείο καλύπτει γεωγραφικά και χρονολογικά μια μεγάλη περίοδο της ισλαμικής ιστορίας και τέχνης, διαθέτει μια πολύ πλούσια συλλογή από χειρόγραφα, είδη ένδυσης, μικροέπιπλα, κεραμεικά, κοσμήματα και όπλα, καθώς και μια συλλογή από μακέτες των πιο σπουδιαών τζαμιών του κόσμου. Επίσης, είναι το ίδιο ένα πολύ ενδιαφέρον αρχιτεκτονικό κτίσμα και βρίσκεται απέναντι από ένα μεγάλο τζαμί, που είναι επισκέψιμο (εκτός φυσικά των ωρών προσευχής).

Chinatown

Οι Μαλαισιανοί είναι κατά το πλείστον μουσουλμάνοι, και μάλιστα αρκετά συντηρητικοί. Οι ενδυματολογικές επιλογές των τουριστών είναι μεν ανεκτές, αλλά καλύτερα να αποφύγεις τα πολύ προκλητικά ρούχα αν είσαι γυναίκα (παρά τη ζέστη), γιατί είναι πιθανό να εισπράξεις επιπληκτικά βλέμματα. Η χώρα είναι θεωρητικά δημοκρατία -τελοσπάντων- αλλά μαστίζεται από μεγάλη διαθφορά και πολιτική κρίση, όπως συνήθως συμβαίνει στις πρώην αποικίες. Εδώ οι οικονομικές αντιθέσεις και η φτώχεια είναι πιο έκδηλες, καθότι απουσιάζει η υπερβολική χλιδή της Σιγκαπούρης και αρκετά σημεία της πόλης είναι παραμελημένα και σε εμφανώς κακή κατάσταση. Αν μάλιστα βρεθείς στις γειτονιές όπου ζουν οι ευρωπαίοι, θα δεις τις αντιθέσεις να ξετυλίγονται ακόμα πιο έντονα: πολυόροφα συγκροτήματα (condominium) που φυλάσσονται από ιδιωτική αστυνομία και περιλαμβάνουν πισίνες, night shop, playrooms, κομμωτήρια και γυμναστήρια στο εσωτερικό τους. Οι Ολλανδοί άποικοι μπορεί να έχουν φύγει εδώ και 60 χρόνια, αλλά οι δυτικοί εξακολουθούν να ανήκουν στην ανώτερη τάξη, η οποία απέχει έτη φωτός από τις κατώτερες.

κοντά στο Islamic Arts museum

κοντά στο Islamic Arts museum

Παρ’όλα αυτά, όπως και στη Σιγκαπούρη, οι άνθρωποι είναι ευγενέστατοι, χαμογελαστοί και προσιτοί -ειδικά οι Κινέζοι. Και, αν δεν έγινε σαφές ως τώρα, η σπουδαιότερη ατραξιόν της KL είναι το φαγητό: οι Μαλαισιανοί είναι πολύ περήφανοι για την κουλτούρα φαγητού που έχουν και καλά κάνουν, γιατί οι γεύσεις και τα αρώματα της κουζίνας τους είναι σχεδόν εθιστικά. Εξαιρετικό είναι επίσης και το ντόπιο κρύο τσάι με το οποίο συνοδεύουν συνήθως το φαγητό τους.

Chinatown

Chinatown

trying Thai food in Malaysia :)

trying Thai food in Malaysia🙂

yummy!

yummy!

yummier :)

yummier🙂

η θέα από Kiala

η θέα από Kiala

KLCC

KLCC

***

Αν τα προηγούμενα μέρη με είχαν πείσει πως θα ξαναπάω στην περιοχή, η τελευταία μας στάση ήταν αυτή που με έκανε να δεσμευτώ. Το Μπαλί είναι πραγματικά ένας παράδεισος. Το νησί είναι λίγο μικρότερο από την Κρήτη, έχει 4 εκατομμύρια μόνιμους κατοίκους και δέχεται 12 εκατομμύρια τουρίστες το χρόνο. Όπως κάθε ηφαιστειογενής τόπος, διαθέτει πολύ γόνιμο έδαφος και εντυπωσιακή φυσική ομορφιά.

Seminyak

Seminyak

Seminyak

Seminyak

Το νησί ανήκει στη μουσουλμανική κατά το πλείστον Ινδονησία, αλλά οι δικοί του κάτοικοι είναι Ινδουιστές. Οι Ινδουιστές, εκτός από τα κλασικά τεμένη στα οποία λατρεύουν τις θεότητές τους και τελούν τις λειτουργίες τους, έχουν βωμό και στα σπίτια και τους χώρους εργασίας (ακόμα και στα αυτοκίνητα), στον οποίο κάθε πρωί εναποθέτουν καλαθάκια με προσφορές: λουλούδια, φρούτα και άλλα φαγώσιμα, ακόμα και αρωματικά στικ. Αυτά τα μικρά καλαθάκια τα βλέπεις παντού, στους δρόμους, στις παραλίες, στα πεζοδρόμια.

13219784_276982939307647_1120356093_n

καλλιέργεια καφέ και τσαγιού στο Ubud

καλλιέργεια καφέ και τσαγιού στο Ubud

Οι άνθρωποι είναι αναμφίβολα ο πιο πολύτιμος και ελκυστικός παράγοντας στο νησί. Χαμογελαστοί, ευγενικοί, καλόκαρδοι, φιλικοί και πολύ φιλόξενοι, με τους αργούς ρυθμούς τους και τη ζεστή τους συμπεριφορά λειτουργούν αγχολυτικά! Οι Μπαλινέζοι στη μακρόχρονη ιστορία τους, έχουν αναπτύξει πάρα πολύ τις τέχνες: υφαντουργία, αργυροχοϊα, ζωγραφική, αλλά και χορό και μουσική που είναι συνδεδεμένα (όπως πάντα και παντού) και με τις θρησκευτικές τελετές. Οι ναοί τους είναι ανοιχτοί και αποπνέουν σεβασμό, αλλά όχι φόβο. Ακόμα και τα τερατόμορφα αγάλματα μοιάζουν να χαμογελάνε.

Ubud

Ubud

Ubud

Ubud

Πριν ανανπτυχθεί ο τουρισμός (στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα), οι άνθρωποι ζούσαν κυρίως από τις αγροτικές εργασίες. Σε ένα μέρος τόσο εύφορο, καλλιεργούσαν πάντα άφθονο ρύζι, αλλά και φρούτα και λαχανικά, καφέ, τσάι και σοκολάτα. Όλα αυτά βέβαια είναι η πρώτη ύλη για την απίθανα εύγευστη κουζίνα τους, μια πανδαισία γευσεων και αρωμάτων. Και δυστυχώς, είναι αρκετά φανερό το γεγονός ότι η εντατική ανάπτυξη του τουρισμού έχει επιβαρύνει τη φύση. Σε γενικές γραμμές το νησί είναι καθαρό και αρκετά φροντισμένο, αλλά η υπερβολική κατανάλωση νερου έχει επιβαρύνει την καλλιεργεια του ρυζιού -που ήταν η βάση της αγροτικής οικονομίας:έτσι, στο βόρειο και λιγότερο τουριστικό μέρος του νησιού, πολλοί πλέον αναγκάζονται να καλλιεργούν καλαμπόκι αντί για ρύζι -το οποίο καλαμπόκι και άσχετο με την ντόπια βιοποικιλότητα είναι και λιγότερο επικερδές-, επειδή το νερό χρησιμοποιείται για να ποτίζει τα golf courts του τουριστικού νότου. Είναι ακόμα φανερό πως τα έθιμα και οι τοπικές συνήθειες αντιστέκονται όσο μπορούν στον τουριστικό τυφώνα, αλλά αυτό είναι βέβαια δύσκολο, καθώς η φτώχεια είναι πανταχού παρούσα και η ενασχόληση με τον τουρισμό αποτελεί τη βασική διέξοδο από αυτήν.

Monkey forest, Ubud

Monkey forest, Ubud

13177211_276984309307510_6466522960380004540_n

Παρ’όλα αυτά, το Μπαλί παραμένει πανέμορφο. Οι τεράστιες αμμουδιές, η τυρκουάζ θάλασσα, η εντυπωσιακή ζούγκλα που ξεχειλίζει από παντού, οι εξωπραγματικής ομορφιάς ορυζώνες, οι φοίνικες, οι μπανανιές και κάθε είδους φυτά είναι παντού και αφήνουν τον επισκέπτη ενεό.

Ορυζώνες, Ubud

Ορυζώνες, Ubud

Από τα πιο όμορφα και εντυπωσιακά μέρη που είδαμε είναι το Τάνα Λοτ, ένα ινδουιαστικό τέμενος δίπλα στη θάλασσα, γνωστό ως και «ναός στον Ωκεανό» -σα να λέμε το Σούνιο, αφού είναι επίσης διάσημο και για το ηλιοβασίλεμά του. Ο ναός, ή μάλλον το σύμπλεγμα των ναών, εκτείνεται κατά μήκος της θάλασσας, αλλά και σε βάθος στην ξηρά, καταλαμβάνει βράχους και σχεδόν μπαίνει μέσα στη θάλασσα.

Ορυζώνες, Ubud

Ορυζώνες, Ubud

13224346_278664292472845_684995653_o

Ομοίως εντυπωσιακό, ειδικά για κάποιον όχι εξοικειωμένο με την τροπική φύση, είναι το δάσος των πιθήκων, που είναι και αυτό ιερός τόπος: ένας ναός χτισμένος μέσα στο δάσος, που κατακλύζεται από πιθηκάκια που αράζουν, κοιμούνται, τσακώνονται, κλέβουν φαγητά από τους επισκέπτες και σκαρφαλώνουν στις πλάτες τους και στα δέντρα.

Ορυζώνες, Ubud

Ορυζώνες, Ubud

Αν έπρεπε να διαλέξω δυο πράγματα από το Μπαλί, το ένα θα ήταν σίγουρα το τοπίο στους ορυζώνες. Οι δεκάδες αποχρώσεις του πρασίνου που απλώνονται στις πλαγές με τις αναβαθμίδες, σκεπασμένες από το γαλανό ουρανό.
Το δεύτερο θα ήταν οι Μπαλινέζοι, που στάζουν γλυκύτητα, ευγένεια, καλοσύνη, αλλά και μια βουβή περηφάνεια. Οι Μπαλινέζοι δεν ταξιδεύουν, προφανώς γιατί δεν έχουν τα χρήματα για να το κάνουν. Αλλά είναι και περήφανοι για τον τόπο τους, καθώς άλλωστε, όπως γράφει και ο οδηγός μου «αν όλος αυτός ο κόσμος έρχεται στο νησί τους, κάποιος καλός λόγος υπάρχει».🙂

Monkey forest

Monkey forest

το κλεφτρόνι <3

το κλεφτρόνι❤

Οι οικονομικές συνθήκες είναι σκληρές σε βαθμό που δεν φανταζόμαστε, ούτε καν στην Ελλάδα: δεκαετίες αποικιοκρατίας, πολέμων και κατακτήσεων, τις οποίες διαδέχτηκε η κουτσουρεμένη ανεξαρτησία, έχουν αφήσει έκδηλο το στίγμα τους στις ζωές των ανθρώπων. Η μακροχρόνια χούντα του Σουχάρτο, χάρη στην οποία η Ινδονησία έγινε μάλλον η Χιλή της Νοτιοανατολικής Ασίας, έκανε τα πράγματα σίγουρα χειρότερα. Δεν υπάρχουν κοινωνικές ασφαλίσεις, δεν υπάρχει σύνταξη, δεν υπάρχουν ωράρια (στο Σεμινιάκ τα ινστιντούτα ομορφιάς και σπα είναι ανοιχτά μέχρι τις 11 το βράδυ και δέχονται πελάτες χωρίς ραντεβού), δεν υπάρχουν δικαιώματα.
Όμως οι Μπαλινέζοι χαμογελούν και καλοδέχονται τους ξένους, και τους μεταδίδουν λίγη από τη γαλήνη και τη φιλοσοφημένη στάση ζωής τους. Πριν να βρεθώ στην Ασία, αυτό ακριβώς το στοιχείο, που για μένα ήταν έλλειψη μαχητικότητας και διεκδίκησης, ήταν αυτό που με απωθούσε: επί τόπου κατάλαβα πως μάλλον αυτή είναι η άμυνά τους, ο τρόπος τους να επιβιώνουν. Και δεν νιώθω ικανή να τους κρίνω, δεν έχω ζήσει αυτό που έχουν ζήσει αυτοί.
Οπωσδήποτε η επαφή μας μαζί τους ήταν παροδική και επιφανειακή. Λίγη όμως από την προσηνή τους συμπεριφορά και τη γλυκύτητά τους, την πήραμε μαζί μας. Αυτήν και τις υπέροχες εικόνες της φύσης και του τόπου τους, που αγαπούν και σέβονται με τρόπο γνήσιο.

Tanah Lot

Tanah Lot

Γιατί τελικά η ομορφιά κάθε τόπου επισφραγίζεται από τους ανθρώπους του. Κρατώ αυτά τα χαμόγελα, τη γεύση του ρυζιού τους, το άρωμα του καφέ τους και την αγνότητά τους.

Και νιώθω ευγνωμοσύνη για το ταξείδι αυτό που έκανε με τρόπο καταλυτικό αυτό που πρέπει να κάνουν τα ταξείδια: κατέρριψε απόλυτες θέσεις και στεγανά και άνοιξε ορίζοντες. Χαίρομαι κι ευχαριστώ όλους τους υπέροχους ανθρώπους που γνώρισα και υπόσχομαι «καλή αντάμωση».

13199289_277576039248337_1011271145_o

Tanah Lok

Tanah Lot

Tanah Lot

Tanah Lot

Seminyak

Seminyak