Η περίοδος του Μεσοπολέμου, και ειδικότερα η δεκαετία του ‘30, είναι μια περίοδος πυκνή και γεμάτη πολύ σημαντικά γεγονότα, στην Ελλάδα, όσο και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Αυτές τις μέρες που όλοι θα θυμηθούν το Μάη του ‘68 -και καλά θα κάνουν, κλείνουν και 40 χρόνια-, έχει ενδιαφέρον να κοιτάξουμε και λίγο παλιότερα, εποχές εξίσου ταραγμένες και κρίσιμες.

Εν μέσω της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης και κρίσης αφενός και της ανόδου των φασιστικών καθεστώτων αφετέρου, τα λαϊκά κινήματα αναζωπυρώνονται. Στην Ελλάδα, η απόπειρα δολοφονίας κατά του Βενιζέλου (για δεύτερη φορά) και η κινητικότητα από πλευράς Μεταξά με στόχο την εγκαθίδρυση στρατιωτικού καθεστώτος (όπερ και εγένετο), οδηγούν στο μαζικό κίνημα του ‘35, το οποίο έχει κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά αιτήματα. Οι εργάτες στις Σέρρες οργανώνουν αντιπολεμική απεργία, ενώ οι κινητοποιήσεις των σταφιδεργατών στην Κρήτη πνίγονται στο αίμα.

Το ταραγμένο αυτό κλίμα οδηγεί στα γεγονότα του Μαΐου του ‘36. Στις 29 Απρίλη του 1936, οι καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης κατεβαίνουν σε απεργία ζητώντας (το αυτονόητο ;) την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Το παράδειγμά τους ακολουθούν καπνεργάτες άλλων πόλεων: του Βόλου, της Δράμας, της Ξάνθης και της Καβάλας, ενώ οι αυτοκινητιστές της Θεσσαλονίκης απεργούν σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τους καπνεργάτες.

Αντιγράφω από τον Ριζοσπάστη της 30ης Απριλίου:

Στην απεργία πήραν μέρος 40.000 καπνεργάτες. Τις επόμενες μέρες ακολουθούν συγκρούσεις. Στις 9 του Μάη οι χωροφύλακες αρχίζουν επιθέσεις στις συγκεντρώσεις των απεργών. Οι αυτοκινητιστές είχαν κατέβει σε απεργία αλληλεγγύης στην Εγνατία. Για να αμυνθούν στήνουν οδοφράγματα.

Οι χωροφύλακες χτυπάνε «στο ψαχνό». Πρώτος νεκρός ο Τάσος Τούσης. Ακολουθούν άλλοι τέσσερις. Αντί για σημαίες υψώνονται μαντίλια βουτηγμένα στο αίμα. Οι διαδηλωτές φωνάζουν: «Κάτω οι δολοφόνοι, να φύγει η κυβέρνηση Μεταξά». Λίγο πιο πέρα οι χωροφύλακες πυροβολούν άοπλο πλήθος. «Απολογισμός»: 20 νεκροί, 300 τραυματίες. Το απόγευμα γίνεται νέα διαδήλωση, τη νύχτα η κυβέρνηση Μεταξά στέλνει στρατιωτικές δυνάμεις από τη Λάρισα και τέσσερα αντιτορπιλικά.

Την επόμενη μέρα η κηδεία των θυμάτων είναι πραγματικός παλλαϊκός ξεσηκωμός. Στο νεκροταφείο συγκεντρώνονται 150.000 άνθρωποι. Στις 11 του Μάη κηρύσσονται απεργίες διαμαρτυρίας σε πολλές πόλεις της χώρας και στις 13 του Μάη πανελλαδική απεργία. Οι καπνέμποροι υποχωρούν στις περισσότερες οικονομικές διεκδικήσεις. Η κυβέρνηση Μεταξά αρνείται να ικανοποιήσει τα πολιτικά αιτήματα. Ο Γιάννης Ρίτσος, συγκλονισμένος απ’ τα γεγονότα, γράφει τον «Επιτάφιο». Στις 10 του Μάη ο «Ριζοσπάστης» δημοσιεύει τη συγκλονιστική φωτογραφία, όπου απεικονίζεται μια μάνα να θρηνεί καταμεσής του δρόμου το νεκρό παιδί της. Ο νεκρός είναι ο Τάσος Τούσης.

Το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου που μελοποιήθηκε από το Μίκη Θεοδωράκη και τραγουδήθηκε από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση -το ποίημα που ενέπνευσε αυτή η φωτογραφία, είναι το πασίγνωστο πια:

Μέρα Μαγιού μου μίσεψες
μέρα Μαγιού σε χάνω
άνοιξη γιε που αγάπαγες
κι ανέβαινες απάνω

Στο λιακωτό και κοίταζες
και δίχως να χορταίνεις
άρμεγες με τα μάτια σου
το φως της οικουμένης

Και μου ιστορούσες με φωνή
γλυκιά ζεστή κι αντρίκεια
τόσα όσα μήτε του γιαλού
δεν φτάνουν τα χαλίκια

Και μου ‘λεγες πως όλ’ αυτά
τα ωραία θα ‘ν’ δικά μας
και τώρα εσβήστης κι έσβησε
το φέγγος κι η φωτιά μας

Πηγές:

Διαβάστε ακόμα:

  • Από το blog της ΠΚΣ Γεωλογικού αυτό (15.07.2006)
  • Το πολύ καλό ποστ της Ντόλυ, με αφορμή την Πρωτομαγιά