O Edward Morgan Forster γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1879 και πέθανε στο Coventry το 1970. Ορφανός από πατέρα από τον πρώτο κιόλας χρόνο της ζωής του, κληρονόμησε μια αξιόλογη περιουσία από κάποια θεία του σε μικρή ηλικία, γεγονός που του εξασφάλισε μια σχετικά άνετη ζωή. Τα παιδικά του χρόνια δεν ήταν ιδιαίτερα ευτυχή, ίσως αυτός να ήταν ο λόγος που στράφηκε προς το γράψιμο από την ηλικία των 6 ετών. Σπούδασε στο King’s College ιστορία, λογοτεχνία και φιλοσοφία, και συμμετείχε σε φιλολογικές ομάδες, ανάμεσα στις οποίες και η ομάδα Bloomsberry. Αποδοκίμασε ιδιαίτερα τον Βικτωριανό συντηρητισμό και την μεταχείριση του Oscar Wilde σαν κοινού εγκληματία από την Βασίλισσα και εξέθεσε τις απόψεις του σε ένα δοκίμιο με τίτλο “What I believe”, κάνοντας αναφορές, μεταξύ άλλων, στον Σέξπηρ, τον Ουτίμαν και την Ώστεν.

Επισκέφτηκε πολλές από τις Βρετανικές αποικίες, αλλά και ευρωπαίκές χώρες. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος τον βρίσκει να υπηρετεί τον Ερυθρό Σταυρό στην Αίγυπτο. Η μακρόχρονη παραμονή του στην Ινδία αποτυπώθηκε στο έργο του “Πέρασμα στην Ινδία”. Με εξαίρεση λίγες σύντομες ιστορίες, ο Forster (και εδώ) σταμάτησε να γράφει στην ηλικία των 45, και μετά τον θάνατο της μητέρας του, αποδέχτηκε μια τιμητική συνεργασία με το King’s College, όπου και ζούσε κατά το πλείστον.

Υποθέτω πως τα γνωστότερα μυθιστορήματά του είναι το Howards End και το Δωμάτιο με θέα, χάρη στην καταπληκτική μεταφορά τους στον κινηματογράφο από τον ταλαντούχο James Ivory.

O James Ivory γεννήθηκε στην Καλιφόρνια το 1928, από Γαλλίδα μητέρα και Ιρλανδό πατέρα. Σπούδασε στο Oregon Αρχιτεκτονική και Καλές Τέχνες, αλλά ευτυχώς κατέληξε στον κινηματογράφο. Οι μεταφορές των έργων του Forster στη μεγάλη οθόνη (το Δωμάτιο με θέα στα 1985 και το Howards End στα 1992) του χάρισαν πολλές διακρίσεις (μεταξύ των οποίων και Όσκαρ -όχι ότι αυτό σημαίνει και κάτι, βέβαια…).

Στα δύο αυτά έργα, ο Forster παρουσιάζει έναν κόσμο σε συνεχή αλλαγή και εξέλιξη, μέσα από τα αδιέξοδα και τους φόβους των ηρώων του. Ο νέος και ο παλιός κόσμος συγκρούονται συνεχώς με αποτέλεσμα, συνήθως, την νίκη του καινούριου και την αμηχανία του παλιού. Ένα αυτοκίνητο διευκολύνει και επιταχύνει τις μετακινήσεις -αλλά μπορεί να πληγώσει μια κοπέλα, σκοτώνοντας ένα γατί (Howards End). Ένας φτωχός και απελπισμένος υπάλληλος κάνει μια βόλτα στο δάσος, ακολουθώντας τα κελεύσματα ενός μυθιστορήματος -αλλά οδηγείται στην καταστροφή, γεγονός που αφήνει ασυγκίνητο τον Charles Wilcox, εκπρόσωπο του καινούριου κόσμου (Howards End). Βρετανοί τουρίστες αναζητούν το κλασικό στην Ιταλία, αλλά οι αναζητήσεις τους μοιάζουν άνευ περιεχομένου, όταν πια επιστρέφουν στο Βρετανικό έδαφος (Δωμάτιο με θέα).

Η επιτυχία του Ivory στην μεταφορά των μυθιστορημάτων αυτών έγκειται στο γεγονός ότι σέβεται απόλυτα το ιστορικό περίγραμμά τους. Πέραν από την πειστικότατη επιλογή τόπων γυρίσματος, κουστουμιών, σκηνικών και “στησίματος των ηθοποιών”, πέρα από την επιτυχέστατη επιλογή αυτών των ηθοποιών (θυμηθείτε την Vanessa Redgrave ως Ruth Wilcox στο Howards End), o Ivory κατορθώνει να συντμίσει δύο μεγάλα μυθιστορήματα σε κινηματογραφικές διαστάσεις, χωρίς να αφαιρέσει σε τίποτα από την ατμόσφαιρά τους. Αντίθετα, οι συγκρούσεις τόσο στο κοινωνικό, όσο και στο ατομικό επίπεδο μεταφέρονται αυτούσια και απόλυτα “βρετανικά” -παρά την καταγωγή του σκηνοθέτη από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Η εσωτερική πάλη όλων των χαρακτήρων είναι πρόδηλη χωρίς να φωνάζει -όπερ φυσικά οφείλεται και στην καίρια επιλογή των ηθοποιών. Οι σιωπές και τα βλέμματα δηλώνουν την ουσία, η αντιπαράθεση της φύσης με τον σύγχρονο πολιτισμό είναι παρούσες, ενώ το πλήγμα που προφητικά καταφέρει ο Forster στον “καινούριο κόσμο” εντυπώνεται με τρόπο καταλυτικό. Και βέβαια, αναμφίβολα, διαγράφονται ανάγλυφα τα συναισθηματικά αδιέξοδα των χαρακτήρων, που ακροβατούν ανάμεσα στην ηθική της (βικτωριανής) εποχής, τις προσωπικές επιθυμίες, τις επιλογές και τα πάθη. Ακόμα κι όταν τελικά έχουν το θάρρος να διαλέξουν τον επιθυμητό δρόμο, αυτό δεν συμβαίνει χωρίς τραύματα (ή ακόμα και θύματα).

Αξίζει εδώ να γίνει και μια αναφορά στην συγκλονιστική ταινία του Ivory, Remains of the day, μεταφορά του ομώνυμου μυθιστορήματος του ιαπωνικής καταγωγής Βρετανού συγγραφέα Kazuo Ishiguro. Η ιστορία αφορά σε μεταγενέστερη μεν εποχή, αλλά και εδώ κυριαρχούν τα έντονα, όσο και καταπιεσμένα συναισθήματα. Οι ερμηνείες του Antony Hopkins και της Emma Thompson είναι και εδώ όσο συγκινητικές ήταν και στις μεταφορές των μυθιστορημάτων του Forster, αλλά αυτή η ταινία ατυχώς δεν έλαβε τόση πρόσοχη όσο οι άλλες -πιθανότατα ελλείψει οσκαρικής αίγλης.

______________________________________

Τι με έπιασε και τα θυμήθηκα όλα αυτά τα παλιά; Ξαναδιάβασα τα βιβλία του Forster πρόσφατα και, κατά συνέπεια, δεν αντιστάθηκα στον πειρασμό να ξαναδώ και τις ταινίες. Σκέφτηκα, λοιπόν, ότι δεν θα ήταν ατυχής μιας αναφορά στον πολιτισμό, την στιγμή που αυτός βάλλεται πανταχόθεν και ποικιλοτρόπως.